رساله تسطيح بسم اللّه الرحمن الرحيم غرض از نگارش اين رساله در تسطيح آن بود كه من از آغاز آشنايىام با آثار الباقيه كه در حدود نيم قرن تقريبى است دچار اين مشكل شدم كه بيرونى اين عيب را در تسطيح استوانى ، كه اختراع خود اوست ، يافته است كه : ( دواير و نقاط آن چنان كه در سطح كره مىباشد تصوير نمىشود و ابعادى كه در كره متساوى هستند چون تصوير شوند اختلاف بسيارى مىيابند بخصوص دوايرى كه به قطبين نزديك است ) و اين عيب را با تسطيحى كه در اسطرلاب مبطحّ است بر طرف كرده و من معنى اين كلام را نفهميدم زيرا تا آن وقت جز تسطيح مخروطى كه در اسطرلاب‌هاى معمولى است تسطيح ديگرى كه در اسطرلاب باشد نمىدانستم و چون ديدم ابو ريحان در كتاب تفهيم مىگويد از ( اسطرلاب لونى است او را مبطخ خوانند و مقنطراتش و منطقة البروج اندرو گرد نبوند و لكن فشرده پهن چون خربزه ) و همين كلمه در برخى مراجع ديگر ديده شد و از آنجا كه تسطيح مسطح همين تسطيح معمولى اسطرلاب است من بر اين گمان شدم كه كتاب غلط است و صحيح كلمه مبطخ مىباشد و به اين طرز ، كلمه را در چاپ اول اصلاح كردم و پس از نشر كتاب ديدم كه شرح از اين تسطيح با اسطرلاب مبطخ سازگار نيست . چون در آن بجاى دواير با بيضى سروكار داريم كه قطع ناقص باشد و به دانستن مخروطات نياز دارد و حال آنكه گفتار بيرونى حكايت از آن دارد كه تمام مدارات عرض دواير مىباشد و اين شك همواره در جان من بود تا پس از مطالعه بسيار دريافتم كه امر از چه قرار است و تسطيح‌هايى كه ابو ريحان در آخر اين كتاب آورده است سبب شد كه من در مسأله بيشتر غور كنم بخصوص كه ديدم غربيان گفته‌اند مسلمانان در اين مسأله كارى از پيش نبرده‌اند و حال آنكه