أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

85

آثار الباقيه ( فارسى )

دايره اول براى شناسايى كيفيت سال است كه آيا سال بسيط است يا عبور . دايره دوم براى ترتيب بهزيجوح است در محزور . دايره سوم براى ترتيب ادوطبهز است . دايره چهارم كه در داخل همه جاى دارد براى ترتيب جبطبج است . اين ادوارى كه تاكنون گفتيم منسوب به ماه بود اگرچه ماه تنها نباشد اما دور شمس بر بيست و هشت وضع شده است و براى شناسايى اوايل ساليان خورشيدى است كه در چه روز هفته واقع مىشود . اقسام سالهاى يهود بيان مطلب آن است كه اگر سال خورشيدى 365 روز بوده و ربع روز همراه نداشت در هر هفت سال اوايل آن به روزهاى هفته برميگشت ولى براى اينكه در هر چهار سال كبيسه مىشود اوايل سال در هر بيست و هشت سال به روزهاى هفته برمىگردد كه حاصل ضرب هفت در چهار است همچنين ديگر ادوار جز محروز اكبر هيچكدام به حالت اوليه خود وقتى تمام شدند برنمىگردد و فقط دور محروز اكبر است كه از تضعيف دور تسعه عشر به دور شمس متولد است . گوييم : اگر سالهاى يهود فقط به اين دو كيفيت يعنى بسيظ و عبور متكيف بود شناسايى اوايل آن خيلى آسان بود و وقتى كه ترتيب عبور را در محروز مىدانستيم شناخته مىشد كه آيا سال بسيط است يا عبور ولى سالهاى يهود تنها داراى اين دو كيفيت نيست بلكه داراى سه كيفيت است . بيان مطلب آن است كه يهود با خود قرار گذاشتند كه نبايد اول سال روز يكشنبه و چهارشنبه و جمعه باشد چه ، اين سه روز متعلق به آفتاب و دو كوكب آن است ولى گفتند عيد فصح كه مثل اول نيسن است نبايد در مثل اين ايام منسوب به كواكب سفلى كه دوشنبه و چهارشنبه و جمعه باشد و علل آن را برحسب توانايى خود در آتيه شرح خواهيم داد پس اين كار يهود را مجبور كرد كه سر سال و فصح را اگر در ايام مذكوره شد يا مقدم بدارند و يا مؤخر .