مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى
33
تاريخ علماى بلخ ( فارسي )
است ؛ لذا از سكّههاى آن دوران نامى نبرده ، يا از رونق اقتصادى آن زمان يادى نكردهاند . سكّهشناسان اين سلسله را « ابو داوديه » مىنامند ؛ به علت اينكه ابو داود محمّد بن احمد در اواخر قرن سوم هجرى در بلخ حكومت داشت . اين دوره را دوران شكوفايى اقتصادى ناميدهاند و اين ناحيه مركز انبار كالاهاى تجارى تجار هندوستان بوده است . « 1 » شيخ الرئيس بو على سينا نيز در زمان نوح بن منصور مجموعهء اصطلاحات طب را حل كرد و لغات مشكل اين علم را در 6 جلد نوشت . « 2 » سامانيان در ترقّى زبان فارسى و ترويج علم و ادب بسيار كوشيدند ، چنانكه نصر بن احمد سومين پادشاه سامانى به ابو الحسن رودكى ملكالشعراى پايتخت دستور داد كتاب كليله و دمنه را به نظم درآورد ، در اينباره فردوسى ، دولتشاه سمرقندى و عنصرى بلخى مىگويند : رودكى به پاس اين خدمت چهل هزار درهم جايزه دريافت كرد . نوح بن منصور سامانى نيز به ابو نصر فارابى دستور داد كه كتب فلاسفهء يونان را ترجمه كند . فارابى كتب فلسفى يونان را تصحيح و جميع مسائل مهم فلسفى را در يك كتاب جمعآورى كرد . او عنوان معلم ثانى را به خود اختصاص داد . در زمان نوح بن منصور سامانى ، كتب فراوانى ترجمه شد و تفسير كبير علامهء طبرى را علما و فضلاى وقت سمرقند ، فرغانه ، بلخ و بخارا ترجمه كردند تا فهم معانى و تفسير قرآن براى عجم آسان شود . زبان فارسى نيز دوباره احيا شد . « 3 » در زمان نوح بن منصور سامانى ، ابو على چغانى كه در حال مبارزه با سامانيان بود ، اطلاع يافت كه نوح سامانى لشكرى را عليه او تدارك ديده است . او به بلخ رفت ؛ زيرا حاكم بلخ از طرفداران او بود از بلخ بار ديگر به بخارا حمله كرد ، ولى شكست خورد . دوباره به بلخ و جوزجان رفت و با امير ختلان عقد اتحاد بست تا به لشكر وى در سمنگان ملحق شود و نيز تقاضاى اتحاد با كمجيان را كرد . « 4 » در سال 287 ه . ق . براى بار دوم جنگ ميان اسماعيل سامانى و عمرو بن ليث در
--> ( 1 ) - تذكرهء جغرافياى تاريخى ايران ، ص 67 . ( 2 ) - مجلهء كابل ، س اول ، ش 5 ، ص 50 . ( 3 ) - همان . ( 4 ) - بلخ در تاريخ و ادب فارسى ، ص 208 .