240 ه . ق . در جوزجان پا به عرصه وجود نهاده است . وى در رشته‌هاى مختلف علوم به تحصيل پرداخت و مدتى در خدمت حكيم ترمذى به سر برد و به مرشد و مربّى خود ارادتى خاص داشت . ابو على جوزجانى در حدود 90 سال عمر كرد و با مشايخ خراسان ديدار نمود ؛ در محضر آنها علم حال و قال را آموخت و اين دو علم را به هم آميخت و به حلقهء مشايخ بزرگ خراسان درآمد . از حال خود فانى و در مشاهدهء حق باقى بود و هميشه اعمالش را به محضر حق عرضه مىداشت و در برابر حق تسليم بود و با غير قرار نداشت . از منابع چنين برمىآيد كه ابو على جوزجانى بيشتر عمر خود را در بلخ و جوزجان و يا پيرامون آنها سپرى كرده است ، همچنين او بيشتر تحصيلاتش را در بلخ به پايان رسانيد . وى علم عرفان را از محمّد بن على ترمذى و محمّد بن فضل بلخى فراگرفت ، تا اين كه خود به سرچشمه اين علم راه يافت . « 1 » امّا سلّمى در كتاب طبقات الصوفيه مىنويسد : ابو على جوزجانى با ترمذى و بلخى تقريبا هم سنّ است ؛ لذا ارتباط مريد و مرادى بين آنها وجود نداشته است . از نحوهء سير و سلوك و استادان وى اطلاعى در دست نيست و نيز مريدان و شاگردان او به‌طور دقيق شناخته نشده است . « 2 » هجويرى در كشف المحجوب ، از ابراهيم سمرقندى به عنوان مريد او ياد كرده است . عبد الرحمن جامى در كتاب نفحات الانس مىنويسد : ابو على جوزجانى يكى از بزرگان مشايخ خراسان بود و فضل و دانش او در عصر خويش كم‌نظير ؛ به‌طورىكه دربارهء فضل و دانش او گفته‌اند : و ربّما يتكلّم فى شىء من العلوم و المعارف و الحكم . « 3 » ابو على جوزجانى افزون بر سخنان خود دربارهء خوف ، رجا ، محبّت ، صبر ، رضا و ديگر موضوعات عرفانى « 4 » آثارى نيز در باب رياضات ، مجاهدات ، معاملات و آفات سير و سلوك دارد . « 5 »

--> ( 1 ) - طبقات الصوفيه ، ص 246 ؛ الطبقات الكبرى ، شعرانى ، ج 1 ، ص 77 . ( 2 ) - طبقات الصوفيه ، ص 247 . ( 3 ) - نفحات الانس ، ص 129 . ( 4 ) - ترجمهء رسالهء قشيريه ، ص 307 ، 319 ، 432 ؛ مقالات صوفيه ، ص 67 . ( 5 ) - طبقات الصّوفية ، ص 246 .