عامل حكومت اسلام پرداخت كنند . « 1 » عبد اللّه پس از فتح شهرهاى يادشده به خوارزم تاخت ، امّا در اين جنگ شكست خورد . به نيشابور بازگشت و به شكرانه فتح خراسان عازم زيارت بيت اللّه الحرام شد . و قيس بن هيثم را به جاى خود در خراسان گذاشت . « 2 » احنف بن قيس در دوران خلافت عثمان « به جانب بلخ روان شد . چون به بلخ رسيد ، بر در دروازهء شهر فرود آمده ، لشكرگاه ساخت . ملك بلخ ، ابرار نام ، چون لشكر اسلام را بدين تعبيه بديد ، رعبى در دل او افتاده ، عظيم بترسيد . كس به نزديك احنف فرستاد و از او صلح خواست . احنف او را اجابت كرد و بر اين جمله صلح قرار گرفت كه چهارصد هزار درم نقد بدهند و هر سال صد هزار درم و پانصد كر گندم و جو مىرسانند » . « 3 » در سال 38 ه . ق . على بن ابى طالب ( ع ) عبد الرحمن بن أبزاى خزاعى را به حكومت بلخ منصوب كرد . پس از شهادت آن حضرت ، امام حسن مجتبى ( ع ) او را دوباره در حكومت بلخ ابقا كرد و در همين سال زياد بن أبيه از طرف معاويه حاكم بلخ شد . « 4 » در سال 41 ه . ق . دهقانان تخارستان با كمك تركان غرب چين ، پيروز فرزند يزدگرد سوم را به عنوان شاه ايران انتخاب كردند . امپراتور چين مردم تخارستان ، بلخ و خراسان را عليه فاتحان عرب يارى كرد ، امّا چون كمكهاى او از فاصله‌اى دور صورت مىگرفت چندان مؤثر واقع نشد . « 5 » در سال 55 ه . ق . معاويه ، زياد بن ابيه را با پنجاه هزار خانوار از اعراب براى سركوبى مردم بلخ به آن ديار كوچ داد . اين مهاجران از مكارم اخلاق اسلامى مايه‌اى نداشتند و چيز تازه‌اى از اسلام براى خراسانيان سوغات نياورده بودند . چنان‌كه پيش‌تر گذشت مخالفت معاوية بن ابو سفيان به حكومت حقّهء امير المؤمنين

--> ( 1 ) - تاريخ خراسان ، ( خطى ) . ( 2 ) - تاريخ خراسان ، ( خطى ) . ( 3 ) - ترجمهء الفتوح ابن اعثم كوفى ، ص 285 . ( 4 ) - زين الاخبار ، ص 93 ؛ تهذيب الكمال ، ج 16 ، ص 502 . ( 5 ) - بلخ در تاريخ و ادب فارسى ، ص 190 .