مقدمه نامها و لقبهاى بلخ مورخان براى بلخ نامها و لقبهاى زيادى نقل كرده‌اند ، مانند : باكتريا ، باختر ، خراسان ، تخارستان ، اسكندريه ، بلخ ، بلخ بامى ، بلخ درخشان ، بلخ الحسنا ( بلخ زيبا ) ، بلخ شهر نوذاك و بلخ شهر نويد . بلخ را ازآن‌جهت شهر نوذاك و يا شهر نوشاد خوانده‌اند كه در آن قلعهء باستانى نوشاد قرار داشته است . داود بن عباس ، حاكم بلخ اين بناى افسانه‌اى را در مدّت 20 سال بنا كرد . واژهء بلخ فامبرى در تاريخ بخارا ، واژهء بلخ را اين‌گونه معنى كرده است : « بلخ از مادّهء بالخ و يا بالق گرفته شده است . چون شهر و پايتخت سلاطين ترك را بالخ و بالق و يا بلخ مىگفته‌اند ، مانند خان بالق و خان بالخ و يا خان بلخ » . « 1 » بيهقى مىگويد : « بلخ در زبان پهلوى شهرى بزرگ را مىگويند » . « 2 » نام بلخ بامى در ادبيّات فارسى نيز آمده است و فردوسى ، اسدى طوسى و فرخى در ابياتى از آن ياد كرده‌اند « 3 » . اوستا دربارهء بلخ كه چهارمين قطعهء زمين زيبا بوده ، اين عبارت را آورده است : « بخديم سريرام اردو و درفشام » يعنى بلخ زيبا داراى بيرقهاى بلند . در

--> ( 1 ) - تاريخ بخارا ، ص 48 . ( 2 ) - پژوهشى در اعلام تاريخى و جغرافيايى تاريخ بيهقى ، ص 234 . ( 3 ) - لغت‌نامه دهخدا ، ذيل بلخ بامى .