مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

123

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

نزديكى اصفهان رسيد . اين محل اكنون يكى از روستاهاى حومهء اصفهان و در سمت شمال محلهء آب‌بخشان ، متصل به شهر است و بيدآباد و تيران ( آهنگران ) نام دارد . اصل نام آن از تير فارسى به معناى سيارهء عطارد با الف و نون نسبت است . دوستان ابن سينا و نيز ياران و نديمان علاء الدوله كه از آمدن ابن سينا آگاه شده بودند به پيشواز وى آمدند و جامه‌ها و مركوبهاى ويژه به همراه آوردند . وى در اصفهان در خانهء مردى به نام عبد اللّه بن بىبى در محله‌اى به نام كوى گنبد فرود آمد . آن خانه اثاثه و فرش و وسائل كافى داشته است . از اين هنگام به بعد ( 414 ه . ق . 1023 م ) دوران چهارده پانزده سالهء زندگى آرام و خلاق ابن سينا آغاز مىشود . وى اكنون از نزديكان و همنشينان علاء الدوله بود كه مردى دانش دوست و دانشمندپرور بشمار مىرفت . شبهاى جمعه مجلس مناظره‌اى در حضور وى تشكيل مىشد كه ابن سينا و دانشمندان ديگر در آن شركت مىكردند . ابن سينا در همهء دانشها سرآمد ايشان بود . وى در اصفهان كتاب شفا را با نوشتن بخشهاى « منطق » ، « مجسطى » ، « اقليدس » ، « رياضيات » و « موسيقى » به پايان رسانيد ، جز دو بخش « گياهان » و « جانوران » ( كه آنها را هنگامى كه علاء الدوله به شاپور خواست ، واقع در جنوب همدان و غرب اصفهان ، حمله كرد و ابن سينا همراه وى بود ، در ميان راه نوشت ) . كتاب النجاة نيز در همين سفر و در ميان راه نوشته شده بود . بنا بر گزارش ابن اثير ، علاء الدوله چندبار به شاپور خواست حمله كرده بود ، از جمله در سالهاى 417 ه . ق . / 1026 م و 421 ه . ق . / 1030 م و 423 ه . ق . / 1032 م ، اما ازسوىديگر جوزجانى مىگويد كه ابن سينا هنگام به پايان رساندن كتاب شفا چهل‌ساله بوده است . اكنون اگر سال تولد ابن سينا را 370 ه . ق . بدانيم تاريخ پايان نوشتن شفا 410 ه . ق . مىشود ، مگر اينكه فرض كنيم كه مقصود جوزجانى پايان بخشهاى « نبات » و « حيوان » شفا بوده است كه چنان‌كه اشاره شد ، ابن سينا نوشتن آنها را در همراهى علاء الدوله در يكى از حمله‌هاى او به شاپور خواست ، و احتمالا در 421 ه . ق . / 1030 م در ميان راه به پايان رسانده بوده است . ابن سينا كتاب الانصاف را نيز در اصفهان تأليف كرده بود ، اما اين كتاب در حملهء سلطان مسعود غزنوى به اصفهان و تصرف آن از ميان رفت . مسعود غزنوى ( حك 421 - 432 ه . ق . / 1031 م 1041 م ) در 421 به اصفهان حمله كرد و شهر را