برخى از آن ( نامه ) ها به زبان سريانى نخستين كه مردم بابل بدان سخن مىگفتند نوشته ( اما ) به فارسى خوانده مىشد [ ابن نديم ] . دكتر محمّد جواد مشكور در گفتار خود ( خطّ و زبان‌هاى ايران باستان ) « نامه دبيره / فرورده دبيره » را همان « رم دبيره » ( - كتابت عامّه ) دانسته ، گويد كه ظاهرا « فرورده » معرّب است از « پرورده » - يعنى اصلاح شده از خطّ « رم » كه براى نامه‌هاى رسمى و ادبى به كار مىبردند . ولى على اشرف صادقى اين نظر را ردّ كرده اولا « نامه دبيره / فرورده دبيره » را هرگز نمىتوان با « رم دبيره » يكى دانست ، اين دو از هم جداست ، ثانيا « فرورده » ( هم با « فاء » ، بدون تعريب ) در پهلوى خود به معناى « طومار و طغرا » ى رسائل مىباشد « 1 » . 7 - دانش دبيره ، كتابتى كه منطق و فلسفه را بدان نويسند ؛ و آن بيست و چهار حرف باشد كه نقطه هم دارند ، نمونهء آن بدست ما نيفتاد [ ابن نديم ] . البتّه در نسخ « الفهرست » به صورت « داس / راس سهريه » مضبوط است ، كه دكتر مشكور به درستى « داس » را مصحّف از « دانش » و نيز « سهريه » را محرّف از « دبيريه » دانسته است « 2 » . 8 - شاه دبيره ، كتابتى كه شاهان ايران ميان خودشان بدان مكاتبه مىكردند ، نه با عوام ؛ و ديگر مردم كشور را از آن بازمىداشتند ، مبادا كسى كه پادشاه نيست از رازهاى شاهان آگاه شود ، نمونه‌اش بدست ما نيفتاد [ ابن نديم ] . 9 - راز دبيره ، كتابت راز و ترجمه است [ حمزهء اصفهانى ] كه شاهان رازهاى ميان خود با ديگر مردمان را بدان مىنوشتند ؛ و آن چهل حرف و صوت باشد كه هريك از حروف و اصوات شكلى مشخّص دارد ، چيزى از زبان نبطى در آن نباشد [ ابن نديم ] . البتّه در نسخ « الفهرست » به صورت « راز سهريه » مضبوط است ، كه دكتر مشكور به درستى « سهريه » را محرّف از « دبيريه » دانسته ؛ اما اينكه « ترجمه » را در عربى به معناى « رمز و معمّا » گرفته ، اين نظر هم از طرف دكتر صادقى ردّ شده ؛ چه بسا « ترجمه » هم به معناى نقل و برگردان اسرار شاهان [ - مراد مطالب محرمانه ] بدان كتابت باشد « 3 » . 10 - خط مانوى ، كه ابن نديم گويد : « تركيبى است از فارسى و سوريانى كه مانى

--> ( 1 ) . مجلهء سخن ، 19 ، ش 3 ( مردادماه 1348 ) ، ص 303 / ش 10 ( اسفندماه 1348 ) ، ص 1039 ، 1041 و 1042 . ( 2 ) . همان ، 19 ، 3 ، ص 303 . ( 3 ) . همان ، 19 ، ص 303 و 1042 .