زيج شهرياران ايرانى همانا شهر « بابل » به طول 78 و عرض 36 درجه [ برحسب « المجسطى » بطلميوس كه در كتاب « جغرافيا » به طول 79 و عرض 35 درجه نسبت به جزاير « خالدات » يا سعادت ] است « 1 » . بنابراين ، نظريهء پيشگفتهء اينجانب دربارهء اتخاذ « بابل » توسّط مغان ماد باستان ايران به عنوان مبدأ طولى در حسابات نجوميشان قبل از - يا هم در حين وجود - « قبّهء » شهر رى با رصدخانهء آنجا در مجموع تأييد مىشود . اساسا مقولات نجومى ايرانيان خواه در ضمايم كتاب دينى ايشان ( - اوستا ) يا در تداول ستاره‌شناسان ايشان غالبا مأخوذ از مصطلحات و متداولات بابلى است . فلذا سخن ابو معشر كاملا درست است كه زيج شهريار براساس زيجهاى كهن - كه مستخرجات بابلى در آنها مأخذ قرار گرفته بود - فراهم شده ، نيز حساب حركات ستارگان برحسب ادوار سالهاى معروف به « هزارات » ( بنا بر آموزهء ادوار كونيّه و نگرهء سال بزرگ بابليان ) صورت گرفته باشد « 2 » . بارى ، چنان‌كه ابن نديم گويد ابو الحسن على بن زياد تميمى ( سدهء 2 ق ) زيج شهريار / زيج الشاه را از پهلوى به عربى ترجمه كرد « 3 » ، كه بىدرنگ آن كتاب قوانين نجومى ايران منبع اصلى اطلاعات منجّمان دورهء اسلامى گرديد ، روش‌هاى آن در ميان مسلمانان انتشار يافت ، گواينكه به اندازهء زيج « سند هند » مشتهر نشد . قاضى صاعد و حاجى خليفه روش زيج هزارات « ابو معشر » بلخى را كه بر روش ايرانيان تأليف كرده ( - يعنى روش زيج شهريار را ) ستوده و گفته‌اند كه محاسبان ايران و جزايشان بر اين نگره همداستانند كه درست‌ترين ادوار ، همانا ادوار ايرانيان است كه آن را « سالهاى عالم » مىناميدند ؛ و مردم زمان ما آن را « سالهاى مردم ايران » مىنامند « 4 » . بنا بر تتبّعات دانشمندان معاصر - از جمله نالّينو و تقىزاده - كه بيش از اين مجال نقل از آنها نباشد ، تقريبا تمام منجّمان بزرگ و نام‌آور دوران اسلامى - خواه ايرانى يا جز آن - بر « زيج

--> ( 1 ) . The Exhaustive treatise on shadows , tr . co . by E . S . Kennedy , Aleppo , 1976 , vol . I ( translation ) , pp . 91 - 93 , 277 / vol . II ( commentary ) , p . 177 - 178 . ( 2 ) . رش : تاريخ نجوم اسلامى ( نالينو ) ، ص 330 . ( 3 ) . الفهرست ، چاپ تهران ، ص 305 . ( 4 ) . طبقات الامم ( ترجمهء فارسى ) ، گاهنامهء ( 1310 ) تهرانى ، ص 171 / بيست مقالهء ( تقىزاده ) ، ص 29 . / تاريخ نجوم اسلامى ( نالينو ) ، ص 233 .