على زمانى قمشه اى

92

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

همانند آنچه در اسطرلاب خجندى وجود دارد شامل تسطيح دائرةالبروج و 33 ستاره مربوط به اسطرلاب است ، موقعيت ستارگان براى سال 2000 م محاسبه و تصحيح شده است . 2 . صفحه : ( براى عرض جغرافياى 37 درجه شمالى ) با حجره كه به 360 درجه تقسيم شده ، همچنين كرسى ، حلقه ، تسطيح نقطه‌ها و دايره‌ها در آسمان ، نقطه سياه در مركز ، قطب شمال آسمان ، مدارهاى رأس السرطان ، استواى آسمانى ، رأس الجدى دايره فلق و شفق كه 18 درجه زير افق است ، و بخش بزرگى از افق ، جهت‌هاى شرق ، شمال و غرب روى افق ديده مىشود ، مقنطرات دايره‌هاى تقريبا هم مراكز 10 ، 20 . . . 80 درجه بالاى افق هستند ، سمت الرأس نقطه درست بالاى سر ناظر ( 90 درجه بالاى افق ) است ، روى صفحه همچنين بخش‌هايى از دايره‌هاى سمت يا دايره‌هاى هم‌جهت بين افق و دايره ارتفاع 80 درجه ديده مىشود ، دايره‌هاى سمت ده درجه به ده درجه رسم شده‌اند و شمارهء آنها در محل برخوردشان با افق نوشته شده است . 3 . پشت اسطرلاب : در اين نمونه بسيار ساده‌شده پشت اسطرلاب تنها داراى مقياسى براى اندازه‌گيرى ارتفاع خورشيد يا ستارگان است . 4 . عضاده : داراى دو روزنه ديد و يك شاخص است ، اين جزء اسطرلاب حول مركز صفحهء پشتى مىچرخد و به كمك آن مىتوان ارتفاع ستارگان ( كه در حالت قائم اسطرلاب از درون دو روزنه ديده مىشود ) يا خورشيد را ( در حالتى كه دايرهء روشن پرتوهاى گذرنده از روزنه بالايى ، روى روزنه پايينى مىافتد ) اندازه گرفت . با دانستن موقعيت خورشيد روى دايرةالبروج در روز مورد نظر ، از اسطرلاب مىتوان براى تعيين وقت محلى و نيز به عنوان قطب‌نما استفاده كرد ،