على زمانى قمشه اى

93

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

موقعيت تقريبى خورشيد را مىتوان به اين ترتيب ( با خطاى كمتر از 3 درجه ) تعيين كرد ، خورشيد در طول سال 12 برج را مىپيمايد و در هر برج با سرعت تقريبى يك درجه در هر روز حركت مىكند . براى هر روز خاص مىتوان موقعيت خورشيد را روى عنكبوت مشخّص كرد ، و چنانچه در صبح يا بعد از ظهر رصد شود ارتفاع خورشيد را مىتوان به كمك عضاده تعيين كرد ، و مىتوان عنكبوت را چنان تنظيم كرد كه موقعيت درست صورت‌هاى فلكى را نسبت به افق نشان دهد ، با استفاده از دايره‌هاى سمت مىتوان سمت خورشيد را خواند ، با چرخاندن عنكبوت مىتوان فاصلهء زمانى بين لحظه رصد و لحظه غروب يا ظهر ، يا طلوع آفتاب را يافت . براى استفاده از اين روش در شب بايد به‌جاى خورشيد يكى از 33 ستاره‌اى كه تصويرش روى عنكبوت هست به كار گرفت ، و موقعيت خورشيد روى دايره فلق و شفق آغاز فلق و پايان شفق را مشخّص مىكند ، اسطرلاب در احكام نجوم هم كاربردهاى فراوان دارد مثل تعيين طالع يا نقطه‌اى در حال طلوع دايرةالبروج بر افق شرقى . اسطرلاب غياث الدّين يكى ديگر از سخنرانان همايش غياث الدّين جمشيد كاشانى درباره اسطرلاب غياث الدّين به نام « جام جمشيدى » سخنرانى كرد و گفت در متون كهن اسطرلاب را با نام جام جم مىشناختند . و لغت يونانى اسطرلاب كم‌كم جانشين آن گشته ، و چون پيشينيان بيشتر از اين وسيله در جهت افلاك استفاده مىكردند لغت اسطرلاب يعنى ترازوى آفتاب بر آن نهادند ، چنان‌كه امير خسرو دراين‌باره سروده است : به يونانى « اسطر » ترازو بود * كه در سكه‌اى عدل‌ساز او بود