على زمانى قمشه اى
81
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
تشخيص دادهاند كه نويسندهء آن يكى از نزديكان و متشرفين به حضور غياث الدّين بوده است و شايد اين اتفاق در حين تحرير زيج رخ داده و در حاشيه يادداشت كرده باشد ، بنابراين غياث الدّين جمشيد در بامداد روز چهارشنبه نوزدهم رمضان سال 832 ه - ق در رصدخانهء بيرون شهر سمرقند درگذشته است و بعيد نيست قبرى كه اكنون بر فراز تپهء « چوپان آتا » به يك آدم موهوم افسانهاى نسبت مىدهند آرامگاه غياث الدّين باشد . پس آنچه در كتاب شاهد صادق و به پيروى از آن در منتظم ناصرى راجع به مرگ غياث در سال 840 نوشته شده است علاوه بر آنكه با نوشتهء حاشيهء زيج كه قدمت آن قابل انكار نيست موافقت ندارد با اظهار الغ بيك در مقدمهء زيج گوركانى كه به سال 841 پرداخته است نيز مخالفت دارد و مانند سال 919 كه كاتب چلبى براى تاريخ وفات او در ذيل نام « سلم السماء » در كشف الظنون ذكر كرده است بىاساس و خطاست . آثار غياث الدّين 1 . زيج خاقانى ، غياث الدّين چنانكه در ديباچهء مفتاح الحساب مىگويد جداول زيج ايلخانى را دوباره استخراج كرد و هرچه را از كارهاى ستاره شناسان استنباط نمود بر آن افزود و به صورت زيج خاقانى درآورد و چيزهايى را در آن وارد كرد كه در زيج ديگرى نبود . تا اين اواخر گمان مىرفت كه زيج خاقانى شايد همان زيج گوركانى يا الغ بيكى باشد چه در پشت بعضى از نسخههاى خطى اين زيج نام زيج خاقانى نوشته بودند ولى اين مطلب براى صاحبان اطلاع ، با وجود عدم اطلاع از وجود زيج خاقانى در كتابخانهها ، مسلم بود كه زيج خاقانى جز زيج گوركانى است و آن مانند نوبر بوستان فكر غياث الدّين بشمار مىآمده است ، و خود او در كتاب مفتاح الحساب كه پيش از 830 يعنى پيش از شروع به رصد سمرقند تأليف كرده است از زيج خاقانى در