على زمانى قمشه اى

80

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

غالبا كارهاى او مورد اعتراض و اشكال‌تراشى همكاران حسدپيشه و رياضىدانان كوتاه انديشه بود . هر نظرى كه غياث الدّين مىآورد و هر كارى كه مىكرد فورا هدف تير ملامت و انتقاد همكاران خود مىشد . و الغ بيك چون فريفتهء نجوم و رصد بود به سخن‌چينى و بدگويى حسودان دربارهء غياث نمىپرداخت ولى سرانجام تحت تأثير بدگويى قرار گرفت و بدين سبب غياث در پايان كار رصدخانه يا در آغاز آن مورد بىلطفى واقع شد ، و بدين‌ترتيب رصد سمرقند با سرگذشت خواجه نصير الدّين طوسى بانى رصد مراغه بىشباهت نبوده است . غياث الدّين در اواخر نامه‌اى كه به پدرش نوشته است گويى مىخواهد عذر حقيقت‌گويى و عدم موافقت با نظريات ديگران را كه با مبادى علمى سازگار نبوده است بخواهد و راجع به اختلاف‌نظر خود با الغ بيك چنين مىنويسد : « . . . و واقع كه استنباطات لطيفه مىفرمايند كه هيچ خدشه در آن نيست و اگر در بعضى نكته‌اى است كه در خاطر اين بندگان نمىنشيند بر آن مباحثه مىشود و اگر غلط از اين طرف باشد روشن مىشود و اگر از آن طرف ، فى الحال مسلم مىدارند . . . » به‌هرحال چنان‌كه الغ بيك در ديباچهء زيج مىگويد ، غياث الدّين جمشيد كه در كار رصد نخستين دستيار او بود در همان آغاز شروع به كار درگذشت . تاريخ وفات غياث را كاتب نسخهء زيج خطى تأليف او كه اكنون در كتابخانهء آستانهء قدس رضوى محفوظ است و به حدس نگارنده شايد « زيج تسهيلات » باشد در حاشيهء صفحهء دوم آن چنين آورده است : « توفى المولى المخدوم الاعظم غياث الملة و الدّين جمشيد ، طيب اللّه مضجعه و طاب ثراه و جعل الجنة مأواه و مثواه ، و هو مصنف هذا الزيج فى صباح يوم الاربعاء تاسع عشر من رمضان سنة 832 هجرية خارج بلدة سمرقند بموضع رصد » . آقاى عبد العلى اكتايى مدير كتابخانهء مزبور از روى كهنگى خط نسخه و خصوصيات عبارتى كه نوشته شده