على زمانى قمشه اى

66

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

از مركز پرداخته باشد - مسأله‌اى كه تا آنجا كه ما مىدانيم به‌طور جدى در اخترشناسى اسپانيا مطرح شد - بلكه ازآن‌جهت كه اين شرح بر موضوع پژوهش در آثار ابن شاطر دمشقى و تأثير احتمالى او بر اخترشناسان متأخر سورى پرتو مىافكند . 5 ) اثر نجومى محمد بن حسين بهاء الدّين عاملى [ معروف به شيخ بهايى ] 1031 / 1622 با عنوان تشريح الافلاك در واقع رساله‌اى مقدماتى در موضوع اخترشناسى بطلميوسى است امّا در اين دوره ، اشكالات مربوط به اخترشناسى بطلميوس چنان شناخته شده بودند كه براى هر اخترشناسى - مهم نيست كه متن او چه اندازه ابتدايى باشد - توجه نكردن به آنها مشكل بود . در حالى كه اثر بهاء الدّين عاملى احتمالا شامل بحث تفصيلى از اصطلاحات اخترشناسى بطلميوس نمىشود ، شرح‌هايى او در واقع اين شكاف را پر مىكند . به‌هرحال ، شواهدى وجود دارد كه خود او احتمالا در نهايت در كتاب خود ، شرح الحديقة الهلالية من حدائق الصالحين ، كه اينك ضمن مجموعه‌اى همراه با ساير نسخه‌هاى خطى رياضى و اخترشناسى نگهدارى مىشود . به اين موضوع پرداخته باشد به‌علاوه ، اين رسالهء عاملى دربرگيرندهء موضوعاتى از جمله دفاع از دانش اخترشناسى است . امّا حوزه فراموش‌شده‌تر تحقيق عبارت است از : شارحانى كه بر تشريح الافلاك بهاء الدّين عاملى حاشيه نوشته‌اند . نام دو تن از اين شارحان عبد اللّه فخرى و محمد باقر در صفحهء اوّل يكى از نسخه‌هاى كتاب عاملى ثبت شده است . هرچند مشكل است با قاطعيت بگوييم كه هريك از اين دو تن چه گفته‌اند ، اين نكتهء حائز اهميت را بايد يادآورى كنيم كه دست‌كم يكى از ايشان شرحى بر خطاهاى اخترشناسى بطلميوسى نوشته است .