هنگامى كه عاملى به حركت افلاك قمر اشاره مىكند ، تبيين بطلميوسى آن حركت را به وضوح ارائه كرده و چنين مىگويد : « حركت هريك از افلاك نسبت به مركز آن يكنواخت است ، بجز فلك حامل قمر ، كه نسبت به مركز عالم يكنواخت است » . به اين مناسبت يكى از آن دو شارح مىنويسد : « اين يكى از اشكالاتى است كه دربارهء حل آن از سوى پيشينيان ، از زمان آدم است ، انسان با ديد مثبت و اميدوارانه مىتواند اظهار كند كه پژوهش‌هاى آينده در ارتباط با اصلاح اخترشناسى بطلميوسى از ابهامات بسيار وسيع و جالب توجهى پرده برخواهد افكند ، به مراتب بيش از آنچه تاكنون مشخص شده است . نتيجه‌اى كه در اين مقطع مىتوانيم بگيريم اين است كه دستاوردهاى مكتب مراغه حقيقتا به محدودهء بسيار گسترده‌اى از اخترشناسان رسيد و در قرن‌هاى بعدى توفيق يافت كه حتى بر اخترشناسان اندكى سفسطه‌گر و نيز شارحان آثار اخترشناسى اثر بگذارد . هركس در نهايت اطمينان مىتواند اظهار كند كه بعد از قرن چهاردهم هيچ اخترشناس متخصصى نمىتوانست خود را نسبت به دستاوردهاى مكتب مراغه بىاطلاع نگاه دارد . در يك زمينهء متفاوت قصد دارم نشان دهم كه اين آگاهى گسترده نسبت به مشكلات آزاردهندهء اخترشناسى بطلميوسى ، درحالىكه اخترشناسان فرزانه را به جستجو و يافتن پاسخ‌هاى جديد وامىداشت ، احتمالا به برخى دانشمندان مذهبى نيز مطالبى را آموخته است ، همانها كه در اين تجديد نظرهاى مستمر اخترشناسى دليل كافى براى شك كردن نسبت به اعتبار اين شيوه‌ها يافتند . پيوند موضوع با كپرنيك در پايان ، تلاشى كه از سوى نويگه بائر از نظر بررسى ارتباط بين كپرنيك و اخترشناسان مراغه رها شد ، نياز به تعمق و پيگيرى نظام‌مند دارد . البتّه در حال