على زمانى قمشه اى
59
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
ابن شاطر ، نهايه ، نيز پايان پذيرفته و در انتظار چاپ است . بهعلاوه به كار در دست اقدام مربوط به تذكره ، خواجه نصير الدّين طوسى اشاره كردم . اين ، تمام كار مؤثرى است كه نسبت به آن متون انقلابى صورت پذيرفته است . انسان بىدرنگ درمىيابد كه اگر در مقام ارزيابى فراگير نسبت به اين آثار باشد ، با مشكلاتى چند روبهرو است و آنچه انجام گرفته بسيار ضعيف و ناكارآمد است . ما حتّى در مقام شروع ، تمام نسخههاى موجود از آثار اخترشناسان مراغه را به صورت چاپ شده در دست نداريم تا بتوانيم همگى كارى مشترك در بررسى آنها انجام دهيم . همچنين بسيارى از متون مهم اين اخترشناسان هنوز در انتظار يافته شدن هستند . براى مثال ، ما بهطور مشخص نيازمند تصحيحهاى انتقادى كارهاى متقدم طوسى ، خصوصا تحرير المجسطى و رسالههاى فارسى او مانند حل اشكال معينيّه هستيم ، چرا كه اين هر دو متن ، نقش بسيار جدّى در انگيزهها و اهداف اخترشناسان مراغه داشته است . از كارهاى قطب الدّين شيرازى تاكنون هيچيك چاپ نشده است و در آينده نزديك نيز ، تا آنجا كه اطلاع دارم ، پيشبينى چاپ هيچيك از آنها نمىشود . مسئله به مقدار زحمتى مربوط مىشود كه هر فردى اگر بخواهد تصحيح انتقادى آثار مفصل موجود قطب الدّين شيرازى را به انجام برساند ، بايد تحمل كند ، هريك از آثار پرحجم شيرازى بيش از دويست صفحه قطع كامل با نوشتههاى متراكم است و به تعبير كندى - آنجا كه مىكوشد مدلهاى سيّارات شيرازى را شرح دهد - هر صفحه از اين كتاب به اندازهء خودش « خشمگينكننده » است . بعد از خواندن سومين اثر مشهور وى ، فعلت فلا تلم كه هنوز مطالعهء عمقى روى آن انجام نگرفته است ، ما درمىيابيم كه چرا كندى چنين گفته است .