على زمانى قمشه اى

474

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

كشورهاى اسلامى كه در غرب ترجمه و منتشر شده ، تقويم سال 609 جلالى / 1687 ميلادى است كه ماتياس بكيو ( متوفى 1701 ميلادى / 1113 ) آن را ترجمه و به همراه اصل فارسى در 1695 ميلادى در آلمان منتشر كرد . 11 ) تبديل تاريخ . سابقهء تنظيم روشهايى براى تبديل يا تطبيق انواع گاه‌شماريها به يكديگر ، به دست آوردن تعداد روزهاى سپرى شده از يك مبدأ خاص يا تبديل روزهاى سپرى شده از يك مبدأ به سال ، ماه و روز هفته تقريبا سابقه‌اى به قدمت تأليف زيجهاى دورهء اسلامى دارد و تقريبا در هر زيج روش يا روشهايى براى تبديل گاه‌شماريها يا به دست آوردن اطلاعات فوق وجود دارد . علاوه بر آن ، مورخان و دانشمندان بسيارى نيز سعى در ارائهء تطبيق چند نمونه از رايج‌ترين گاه‌شماريهاى اسلامى ، از جمله هجرى قمرى ، يزدگردى و سلوكى ، داشته‌اند . همچنين دست به طراحى جدولهايى براى شناسايى يك روز خاص ( مثلا نوروز ) در مدت زمانى معيّن زده‌اند . از جمله حمزهء اصفهانى ( ص 130 - 143 ) موقعيت نوروز را براى يك دورهء 350 ساله ( از سال اوّل تا سال 350 هجرى قمرى ) در گاه‌شمارى هجرى قمرى برشمرده است كه تقريبا هيچيك از اين تبديل تاريخهاى او صحيح نيست و روشن مىسازد كه وى در محاسبه اشتباه كرده است . تاريخهايى كه حمزهء اصفهانى ذكر كرده نه با موقعيت تقريبى خورشيد در منطقة البروج و تعيين نوروز نجومى تطبيق مىكند و نه با موقعيت نوروز در گاه‌شمارى يزدگردى . محمد بن ايوب طبرى روشهاى مختلفى براى محاسبهء روز هفته ، كبيسه بودن يا نبودن سال ، و تبديل انواع گاه‌شماريهاى يزدگردى ، سلوكى و هجرى قمرى بيان نموده است . مهمترين عامل در تبديل گاه‌شماريها به يكديگر در متون كهن اسلامى ، از