على زمانى قمشه اى

470

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

جمل داراى ارزش عددىاند ، استفاده شده است . در دورهء عثمانى براى نوشتن اين تاريخها عموما از ارقام عربى استفاده مىشده ، با اين تفاوت كه در بسيارى موارد تنها دو يا سه رقم سمت راست هر تاريخ ، در سند ذكر مىشده و ارقام سمت چپ ( هزارگان ، در ذكر نمونه‌هاى سه رقمى و هزارگان و صدگان در ذكر نمونه‌هاى دو رقمى ) نوشته نمىشده است . در روشى براى تاريخ‌نويسى ، كه تنها در انجامه‌هاى كتابهاى خطى ديده شده است ، براى نوشتن تاريخ كتابت از تلفيق كسرهاى صحيح تعداد روزهاى ماه ( عشر و ثلث ) و ماه‌هاى سال ( سدس و نصف ) و عشرهاى هزاره و سده و دهه استفاده شده است . در انجامه‌هاى كتابهاى خطى ، موارد متعددى از تاريخ‌گذارى به وسيلهء انواع مبدأهاى رايج در سرزمينهاى اسلامى ، استفاده از انواع نام ماه‌هاى سال و روزهاى ماه و اشارات متعددى به انواع گاه‌شماريها وجود دارد . 10 ) گاهنامه / تقويم . سابقهء تهيهء دفترهايى حاوى اطلاعات نجومى به قرون اوليهء اسلامى بازمىگردد . در اين دفترها دربارهء وضع خورشيد در هريك از صورتهاى فلكى منطقة البروج در يك دورهء يك‌ساله و تخمين محل واقعى سيارات و ماه در همين دورهء زمانى مطالبى مىآمده و فهرستى از نام ماه‌هاى سال در چند گاه‌شمارى مختلف و نيز پاره‌اى دانستنيهاى نجومى و احكام نجومى ذكر مىشده است . به اين دفترها ، تقويم ، دفتر السّنة ( ابو ريحان بيرونى ، 1934 ، ص 186 ) و دفتر سال ( در ترجمهء فارسى كهن منسوب به ابو ريحان بيرونى از التفهيم ، 1362 ش ، ص 273 ) مىگفتند . ابن يونس از يك دفتر السّنة ، متعلق به ثابت بن قرّه ، نام برده امّا در هيچيك از فهرستهايى كه از آثار ثابت بن قرّه تهيه شده ، به اين رساله اشاره‌اى نشده است . البتّه رسالة فى سنة الشمس ثابت ، بر آشنايى غرب با گاه‌شمارى جهان اسلام تأثير مهمى داشت .