على زمانى قمشه اى

468

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

، مثلا هجرى ، توسعا در معناى هجرى قمرى ) بوده است كه تركيب اين دو ، مبدأ آن و سالهاى سپرى شده از آن مبدأ تا زمان تهيه شدن سند را مىرسانده است . اگرچه در موارد متعدد ، ذكر تنها يكى از اركان گاه‌شمارى ، مثلا سالهاى سپرى شده از مبدأ آن گاه‌شمارى ، كه بويژه در مورد سكه‌هاى بسيار اتفاق مىافتد ، باعث مىشود تا تنها با استفاده از قراين تاريخى بتوان ماهيت گاه‌شمارى را دريافت . چگونگى تقدم يا تأخر ترتيب اجزاى گاه‌شمارى نيز بسته به نوع گاه‌شمارى و زمان رواج آن موضوعى بوده كه در ادوار گوناگون تاريخى تغيير مىكرده است . در ايران پيش از اسلام ، صورتهاى مختلف اين تقدم يا تأخر ، ذكر اركان گاه‌شمارى قبل يا بعد از سال مورد نظر بر روى سند ، رواج داشته است . در دوران اسلامى ، گونه‌هاى بسيارى از تركيب ، تلفيق يا حذف اركان مختلف گاه‌شمارى بر روى اسناد وجود دارد ؛ از جمله اين تركيب و تلفيقها ، درهم‌آميزى ركن اصلى گاه‌شمارى اسلامى ، يعنى مبدأ گاه‌شمارى هجرى قمرى ، يا اركان گاه‌شماريهاى ديگر است . در ايران نمونه‌هاى بسيارى از ذكر نام روزها و ماهها فارسى ميانه در كنار استفاده از مبدأ هجرى قمرى ، بويژه بر روى سنگ مزارهايى متعلق به قرون ششم و هفتم هجرى قمرى ، وجود دارد . در نمونه‌هاى ديگرى از اين تلفيقها ، رتبهء شمارشى روز ماه و روز هفته به زبان فارسى در كنار ساير اركان گاه‌شمارى هجرى قمرى و به زبان عربى ذكر شده‌اند . همين رويكرد ، در مصر و نواحى اطراف آن ، با ذكر نام ماه‌هاى مصرى باستان در كنار اركان گاه‌شمارى هجرى قمرى رخ داده است . از اين نامها ، در كنار مبدأ گاه‌شمارى هجرى قمرى به صورت گسترده استفاده شده است .