على زمانى قمشه اى
463
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
هر چهار دهيوت ، ممكن است باعث شود روش هاشانا تا دو روز به تعويق بيفتد ؛ از جمله روز دهم تشرى نبايد به جمعه و يكشنبه و هفتمين روز سوكوت ( بيست و يكم تشرى ، روز هشانا ربّا ) نبايد به شنبه بيفتد . از نظر موقعيت فصلها ( به عبرى تكوفت / تقوفات ) ، در ماه نيسان خورشيد در اعتدال بهارى ، در تموز در انقلاب تابستانى ، در تشرى در اعتدال پاييزى ، و در تبت در انقلاب زمستانى قرار مىگيرد ؛ ازاينرو ، درحالىكه در گاهشمارى فصلى - كشاورزى يهود ، سال از نيسان آغاز مىگردد ، در گاهشمارى مذهبى ، اول تشرى آغاز سال محسوب مىشود . در موقعيتهاى تاريخى گوناگون ، بعضى زمانهاى ديگر ، از جمله اول ماه ايلول يا نيمهء ماه شباط ، نيز آغاز سال بشمار مىآمدهاند . نام ماههاى سال در اين گاهشمارى عموما همان نام ماههاى گاهشمارى بابلى است امّا تا پيش از زمان اسارت يهوديان در بابل نام ماههاى كنعانى باستان و نيز صورت شمارشى ماهها كاربرد داشته است . ازينروست كه در بعضى مواضع كتاب مقدّس ( مثلا كتاب حزقيال نبى ، 1 : 1 ، 1 : 8 : كتاب زكرياى نبى ، 8 : 19 ؛ كتاب دوم تواريخ ايام ، 30 : 2 ) از ماهها ، نه با نام آنها ، بلكه با شمارهء آنها ياد شده است . مبدأ گاهشمارى يهودى ( زمان آفرينش عالم به زعم يهوديان ) 4382 سال پيش از مبدأ گاهشمارى هجرى محاسبه مىشود . اين مبدأ را نويسندگان متقدم اسلامى ( مثلا حمزهء اصفهانى ، ص 77 ) نيز ذكر كردهاند . درعينحال ، بايد در نظر داشت كه به سبب ماهيت شمسى - قمرى گاهشمارى يهودى - كه طول سال را در يك دورهء نوزدهساله با طول سال در همين مدت در گاهشماريهاى شمسى برابر مىكند - اختلافى كه حمزهء اصفهانى ذكر كرده ، اكنون بين گاهشمارى هجرى و يهودى صادق نيست . محمد بن موسى خوارزمى و ابو الحسن قاينى نيز