على زمانى قمشه اى
453
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
عرب جاهلى ، ميلادى ، سلوكى ( با ذكر مواقع ظهور و سقوط انواء ، اعياد گوناگون مسيحيان و سريانيان ) و ايرانى ( قرطبى ، چاپ دزى ، ص 27 ، در گاهشمارى ابداعى خود ، روز اول هر سال را نيروز ( نوروز ) ناميده است ) . نام ماهها در اين گاهشمارى همان نام ماهها در گاهشمارى صفر است . تعداد روزهاى هر ماه نيز كاملا از آرايش روزها در گاهشمارى ميلادى - كه در آثار مورخان اسلامى هم ذكر شده - پيروى مىكند . مهمترين منبع آگاهيهاى ما دربارهء گاهشمارى قرطبى ، كتاب الانواء عريب بن سعد قرطبى است كه در آن دليل وضع اين گاهشمارى ايجاد سهولت در امور گوناگون زندگى مردم ، از جمله در كشاورزى ، ذكر شده است . با تلفيق ويژگيها و اركان گاهشماريهايى كه تا پيش از زمان وضع گاهشمارى قرطبه رواج داشتهاند ، در اين گاهشمارى عوامل گوناگونى وارد شده است ، از قبيل زمان ورود خورشيد به هريك از صورتهاى فلكى منطقة البروج ، ظهور يا سقوط انواء و اعياد مسيحيان ، قرطبى موقع اعتدال بهارى و نوروز ( نيروز ) را بيست و دوم مارس محاسبه كرده است . درحالىكه در زمان زندگى عريب بن سعد قرطبى ( اواخر قرن چهارم هجرى ) اعتدال بهارى حدود پانزدهم يا شانزدهم مارس رخ مىداده است . اين اختلاف احتمالا نشاندهندهء آن است كه قرطبى اين مبادى را نسبت به زمان آغاز وضع گاهشمارى صفر ، يعنى در نيمهء دوم قرن اوّل پيش از ميلاد ، محاسبه كرده است . او همچنين در مواضع مختلف محاسبات تبديل تاريخ خود را براى سال 363 هجرى قمرى انجام داده است . اگر اين سال را زمان عرضهء گاهشمارى قرطبه به حكم دوم بدانيم و با توجه به اينكه فرمانروايى حكم سه سال بعد به پايان رسيد ، روشن مىگردد كه چرا اسناد زيادى از اين گاهشمارى باقى نمانده است .