على زمانى قمشه اى
447
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
موضوع پرداختن يا نپرداختن سر موعد علوفه و نارضايتهايى كه احتمالا در پى نپرداختن آن پيش مىآمد نيز يكى از عللى بود كه كمابيش بر گاهشمارى رايج در قلمرو عثمانى تأثير مىگذاشت . در اين زمان ، تفاوت اجاره بهاى زمين و امور اقتصادى مانند آن ، كه ناشى از تفاضل زمانى بين سال شمسى و سال قمرى بود « تفاوت شمسيه » ناميده مىشد و مالياتها عموما براساس دورههاى سهساله جمعآورى مىگرديد تااينكه در 1088 هجرى قمرى / 1677 ميلادى ، در زمان فرمانروايى سلطان محمد چهارم ( 1058 - 1098 ) ، نوعى گاهشمارى شمسى با نام سال مالى ابداع شد . اين گاهشمارى تا زمانى در حدود يك قرن و نيم پس از وضع آن ، يعنى تا 1256 هجرى قمرى / 1840 ميلادى به صورت محدود تنها در امور مالى استفاده مىشد و از 1256 هجرى قمرى ، در زمان حكومت سلطان عبد المجيد اول ( 1255 - 1277 ) ، به عنوان گاهشمارى رسمى اعلام گرديد و در كليهء امور مملكت به كار گرفته شد . سال مالى ، تلفيقى بود از اركان گاهشمارى سلوكى ، ميلادى يوليانى و هجرى قمرى ؛ نام ماههاى سال برگرفته از نام ماههاى سال در گاهشمارى سلوكى و يوليانى بود . طول سال برابر طول سال در گاهشمارى يوليانى و مبدأ آن همان مبدأ گاهشمارى هجرى قمرى بود . امّا تا پيش از حكومت عبد المجيد اول و رسميت يافتن سراسرى گاهشمارى مالى ، نام و ترتيب ماههاى سال طبق گاهشمارى رومى ( - سلوكى ) بود . با اين تفاوت كه نام سه ماه مارس ( مارت ) و مه و اوت از گاهشمارى يوليانى اخذ شده بود . در زمان عبد المجيد ، اين ترتيب تغيير يافت و چند نام جديد نيز اكثر نامها همچنان نام ماههاى سلوكى بودند . آرايش كبيسهها در گاهشمارى مالى مانند گاهشمارى ميلادى يوليانى ( يعنى اعمال يك روز كبيسه در هر چهار سال ) و تعداد روزهاى هر ماه نيز ، همانند تعداد روزهاى ماه در گاهشمارى سلوكى