على زمانى قمشه اى

446

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

موضوع رواج گاه‌شمارى سلوكى در منطقهء آسياى صغير ، بويژه پيش از تأسيس امپراتورى عثمانى ، پديده‌اى است كه بعدها ، از قرن يازدهم هجرى قمرى ( هفدهم ميلادى ) به بعد ، اثر مهمى در تغييرات انواع گاه‌شمارى بر جاى گذاشت . به نظر مىرسد رواج گاه‌شمارى براساس سال شمسى ( سال مالى ) در عثمانى ، كه براساس گاه‌شمارى سلوكى طراحى شد ، تحت تأثير قدمت رواج گاه‌شمارى سلوكى در آسياى صغير بوده است . طى سالهاى متمادى كه گاه‌شمارى هجرى قمرى در قلمرو عثمانى رواج داشت ، اركان اين گاه‌شمارى دقيقا همان اركان گاه‌شمارى هجرى قمرى رايج در شبه جزيرهء عربستان بود . تنها اختلاف ، شيوهء كبيسه‌گيريهايى بوده كه بايد در اين گاه‌شمارى اعمال مىشده است . درحالىكه روش كلى و مورد عنايت مورخان و ستاره‌شناسان ساير سرزمينهاى اسلامى اعمال يازده كبيسه در يك دورهء سىساله مىباشد ، در آسياى صغير از سه روز كبيسه در يك دورهء هشت‌ساله استفاده مىشده است . عوامل و دلايل بسيارى مانع از آن مىشد كه گاه‌شمارى هجرى قمرى تمامى نيازهاى دربار و سازمان اقتصادى امپراتورى عثمانى را برآورده سازد . اين موضوع كه « علوفه » ( حقوق نظاميان و حقوق‌بگيران دولتى ؛ براساس گاه‌شمارى قمرى پرداخت مىشد امّا ماليات براساس سال شمسى جمع‌آورى مىگرديد يكى از مهمترين مشكلات استفاده از گاه‌شمارى هجرى قمرى در امور اقتصادى كشور بود . از طرفى علوفه ، نه به صورت ماهانه بلكه هر سه ماه يك‌بار ( چهار بار در سال ) و با درنظرگرفتن موقعيت سال شمسى و نيز موجودى خزانه پرداخت مىشد با توجه به اين عوامل ، عقب افتادن يك يا چند دوره پرداخت علوفه امرى عادى به‌حساب مىآمد .