د ) گاه‌شماريهاى محلى ايران . علاوه بر انواع گاه‌شماريهاى رسمى ، كه هريك بنا به موقعيتى خاص در مقطعى از زمان در ايران رواج يافته‌اند ، انواعى از گاه‌شماريها نيز ، بسته به عوامل جغرافيايى يا زبانى يا مذهبى ، در نواحى گوناگون مورد استفاده قرار مىگرفته‌اند كه بويژه طى قرن گذشته بررسيهاى چندى دربارهء برخى از آنها انجام شده و ذيلا به آنها اشاره مىشود . بديهى است كه تعداد اين گاه‌شماريهاى محلى در سراسر ايران به مراتب بيش از آن چيزى است كه مورد پژوهش قرار گرفته است . به طور كلى ، پس از ورود وسائل جديد ارتباط جمعى به ايران بسيارى از گاه‌شماريهاى محلى به سرعت متروك شدند و جاى خود را به گاه‌شمارى رسمى كشور دادند . پيدايى گاه‌شماريهاى محلى را نيز مىتوان ناشى از عوامل اقتصادى - معيشتى و مذهبى - قومى در اجراى آيينها و شعاير مذهبى و قومى دانست . پيشينه و ماهيت بسيارى از اين گاه‌شماريها از نظر اركان مختلف هر گاه‌شمارى ، در ميان گاه‌شماريهاى محلى ايرانى ، بويژه به گاه‌شمارى يزدگردى مىرسد . گروه بزرگى از گاه‌شماريهاى محلى ايران طى قرن گذشته در سواحل جنوبى درياى خزر شناسايى شده‌اند كه با تفاوتى اندك در ضبط نام ماه‌هاى سال ، با نامهاى گالشى و طبرى معرفى شده‌اند . اركان اين گاه‌شماريها اساسا همان اركان گاه‌شمارى يزدگردى است ، كه تنها با تفاوتهاى اندك گويشى در نام ماهها ، در شمال و شمال غرب ايران رواج داشته‌اند كه با توجه به همين ويژگى اين گاه‌شماريها از آن به فرس قديم نيز ياد مىشود . وجود گونه‌هاى كم‌كاربردتر اين گاه‌شمارى ، با همين نام ماهها در يوش و كندلوس نيز گزارش شده است . همانند گاه‌شمارى يزدگردى ، در اين گاه‌شماريهاى محلى نيز سال از دوازده ماه سى روزه و پنج روز اندرگاه تشكيل مىشد . پنج روز اندرگاه در نواحى گوناگون ،