على زمانى قمشه اى

43

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

مطالعات آينده ، ممكن است تصويرى را كه ما اينك از مساهمهء شيرازى در مكتب مراغه داريم ، دگرگون كند . از تمام مطالعاتى كه تاكنون ذكر شد ، تنها موردى كه متن اصلى را در برمىگرفت ، مقاله‌اى بود كه مدل عرضى را براى كواكب فوقانى شرح مىدهد . ساير متون تا به امروز چاپ نشده باقى مانده‌اند . بجز تصحيح انتقادى اثر عرضى كه اشاره شد و نيز ترجمهء انگليسى آن ، نگارنده اخيرا تصحيح انتقادى نهايه ابن شاطر را نيز تمام كرده است . بجز اين من فقط از كارى كه جريان دارد دربارهء چاپ تذكرهء طوسى اطلاع دارم ، امّا در اين مقطع نمىتوانم صحبتى دربارهء چگونگى آن بيان كنم . اين اطلاعات ، كم‌وبيش ، مجموعهء آگاهى ما نسبت به مكتب مراغه تاكنون است . آثار اخترشناسان پيشين كه مربوط به مكتب مراغه مىشوند و در دو دههء اخير شناخته شده‌اند ، عبارتند از : 1 ) نقد ابن هيثم بر نظام بطلميوسى . متن اين اثر بسيار مهم به تصحيح عبد الحميد صبره و نبيل شهابى به چاپ رسيده ، امّا تاكنون نه رسما به هيچ زبانى ترجمه شده و نه حقيقتا به‌طور كامل مطالعه شده است . من از يك ترجمهء اين متن كه به عنوان پايان‌نامه دكترا در دانشگاه شيكاگو ارائه شده اطلاع دارم ، امّا در حال حاضر مشكل است كه كيفيت اين ترجمه را ارزيابى كرد و يا بگوييم كه اين ترجمه آيا هرگز چاپ خواهد شد . تمام آنچه كه مىتوان گفت اين است كه متن ابن هيثم در ميان ساير مباحث ، مسئلهء اهميت ترجمه‌هاى عربى متون بطلميوسى يعنى المجسطى و فرضيه حركت سيارات را مطرح كرده است . از آنجايى كه انتقاد ابن هيثم از بطلميوس به‌طور عمده بستگى به تفاوت‌هاى ظريف متون بطلميوسى دارد و از