على زمانى قمشه اى

428

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

زيجهايى است كه از زمان رواج اين گاه‌شمارى ( قرن پنجم هجرى قمرى ) و پس از آن نگاشته شده‌اند . بجز زيج مفرد محمد بن ايوب طبرى و زيج معتبر سنجرى عبد الرحمن خازنى و زيج ايلخانى خواجه نصير الدّين طوسى ، حسن بن حسين سمنانى در توضيح زيج ايلخانى و عبد العلى بيرجندى در شرح زيج جديد سلطانى به ذكر نكاتى دربارهء گاه‌شمارى جلالى پرداخته‌اند . ابو الفضل علامى ، تاريخ‌نگار و نويسندهء دورهء تيموريان هند ، نيز در چند جا تاريخهاى گوناگونى را با گاه‌شمارى جلالى ثبت كرده است . از اواخر قرن دهم - اوايل قرن يازدهم هجرى قمرى ، كه تهيهء سالنامه‌ها و تقويمهاى سالانه به زبان فارسى رواج يافت ، تاكنون ، گاه‌شمارى جلالى نيز به زبان فارسى رواج يافت ، تاكنون ، گاه‌شمارى جلالى نيز در كنار ساير انواع گاه‌شماريها در اين سالنامه‌ها درج مىشود . تقويم سال 609 جلالى / 1687 ميلادى ، كه در 1696 ميلادى در رم چاپ شده است ، كهن‌ترين نمونهء گاه‌شمارى جلالى در اروپا بشمار مىرود . 5 . گاه‌شمارى غازانى . به دنبال حملهء مغول به ايران در 617 و حكومت چنگيز خان و جانشينان او و در نهايت حكومت ايلخانيان ، تغييراتى در گاه‌شماريهاى رايج در ايران به وجود آمد ؛ از جمله رواج دوگونه گاه‌شمارى خانى ( - غازانى ) ، در دورهء كوتاهى از حكومت ايلخانيان ، و البتّه گاه‌شمارى دوازده حيوانى از ميان دو گاه‌شمارى ، كه هر دو با عنوان‌خانى معرفى شده‌اند ، از گاه‌شمارى نخست اطلاع اندكى باقىمانده امّا اسناد فراوانى از گاه‌شمارى دوم در دست است . مبدأ گاه‌شمارى خانى نخست ، 602 هجرى قمرى است ؛ يعنى ، تاريخى كه چنگيز خان ( 549 - 624 ) اقوام مغول را متحد كرد . اسناد معدودى با اين مبدأ وجود دارد ؛ از جمله ملا مظفر گنابادى ( باب پانزدهم ) در ذكر تقويم سال 1005 هجرى قمرى ، اين مبدأ را با عنوان جلوس چنگيز خان معرفى نموده است .