على زمانى قمشه اى
420
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
خراجى از گاهشمارى جلالى پيروى مىكرد و يك روز به پايان ماه دوازدهم ( اسفند ) افزوده مىشد . مهمترين اسناد دربارهء گاهشمارى خراجى ، تاريخهاى دوگانه در آثار چند تن از نويسندگان دورهء اسلامى است ( از جمله افضل الدّين كرمانى ) . در اين آثار تاريخهاى گاهشمارى خراجى در كنار گاهشمارى هجرى قمرى ذكر شده است . ترتيبى كه افضل الدّين كرمانى براى روزها در گاهشمارى خراجى ذكر كرده ، در بعضى جاها نشان از به كار بردن نام روزهاى ماه دارد ، درحالىكه در جاهاى ديگر روش عددشمارى روزهاى ماه را به كار برده است . در آثار متعددى كه افضل الدّين كرمانى تأليف كرده نيز از اين گاهشمارى استفاده شده است . به نوشتهء سنجر كمالى اين گاهشمارى در سال تأليف كتاب او ، زيج اشرفى ( 702 هجرى قمرى ) ، در شيراز كاملا متداول بوده است . با توجه به تفاوت طول سالها در دو گاهشمارى هجرت قمرى و خراجى - كه ناشى از تعيين دو تعريف متفاوت از طول سال به عنوان ركن گاهشمارى در هريك از اين گاهشماريها بوده است - اختلاف بين دو گاهشمارى ، كه در ابتدا به علت تفاوت دو مبدأ به وجود آمده است ( مبدأ گاهشمارى خراجى يازده سال پيش از مبدأ گاهشمارى هجرى قمرى قرار دارد ) ، در طول زمان ، تا قرن چهارم هجرى ، به صفر رسيد و در 351 هجرى ، هر دو گاهشمارى در سال يكسان بودند . اختلاف بين سالشمارى در اين گاهشماريها ازاينپس ، دوباره پديد آمد و باعث جلو افتادن گاهشمارى هجرى قمرى از گاهشمارى خراجى در سالشمارى شد . اين اختلاف در هنگام تأليف زيج اشرفى ده سال بود . 4 . گاهشمارى جلالى . اين گاهشمارى براساس نظر ملكشاه سلجوقى ( حك : 465 - 485 ) و وزير او ، خواجه نظام الملك طوسى ( زندگى : 408 - 485 ) ،