على زمانى قمشه اى
414
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
2 . گاهشمارى مجوسى 3 . گاهشمارى خراجى 4 . گاهشمارى جلالى 5 . گاهشمارى غازانى 1 . گاهشمارى يزدگردى و نخستين كاربردهاى گاهشمارى هجرى قمرى در ايران . گاهشمارى يزدگردى ، در كلىترين تعريف عملا ادامهء همان گاهشماريهاى دورهء ساسانى است كه زردشتيان ، پس از ورود اسلام به ايران ، ابداع كردند . مبدأ اين گاهشمارى سال 632 ميلادى / 11 هجرى قمرى ، هنگام به تخت نشستن يزدگرد سوم آخرين پادشاه ساسانى ، بود . استفاده از اين گاهشمارى ، با تغييراتى ، هنوز هم در ميان زردشتيان ادامه دارد . گاهشمارى يزدگردى ، در اصل ادامهء گاهشمارى خراجى دورهء ساسانى است كه در 461 ميلادى ( همزمان با اجراى كبيسهء مضاعف ) به وجود آمد . در اين گاهشمارى ، سال از دوازده ماه سى روزه و پنج روز اندرگاه تشكيل شده و اين پنج روز ، براساس تصحيحى كه بر گاهشمارى و هيژكى صورت گرفته ، در پايان آبان قرار داشته است ، امّا به علت انقراض سلسلهء ساسانى ، كبيسههاى يكماهه هرگز در اين گاهشمارى اعمال نشد . قديمترين سند تاريخدار متعلق به اين گاهشمارى كتيبهء مزارى به تاريخ سال 6 يزدگردى / 637 ميلادى است . اشارههايى كه در برخى آثار منجمان اسلامى به گاهشمارى فرس ( از جمله فرغانى ، ص 4 - 5 ) و فارسى وجود دارد ، معطوف به همين گاهشمارى است . يكى از مهمترين ويژگىهاى گاهشمارى يزدگردى ، نقش آن در حد فاصل زمان انقراض سلسلهء ساسانى و استقرار اسلام در ايران است . در نخستين اسناد تاريخدار ايران بعد از اسلام ، عموما اين گاهشمارى به كار رفته است . مهمترين