على زمانى قمشه اى

413

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

كه حاوى اطلاعاتى دربارهء گاه‌شمارى زردشتىاند ، معرفى و به آلمانى ترجمه كرده و دوبلوا منابع اسلامى را در اين زمينه برشمرده است . براساس منابع كهن متعلق به زبانهاى ايرانى ميانهء شرقى و نيز نوشته‌هاى ابو ريحان بيرونى ، از چند نمونه گاه‌شماريهاى اقوام ايرانى كه در شرق ايران كنونى ، ماوراءالنهر ، خوارزم و حوزهء امپراتورى كوشان زندگى مىكردند ، اطلاعاتى در دست است ؛ از جمله گاه‌شماريهاى سغدى و خوارزمى كه ابو ريحان بيرونى به بعضى از اركان آنها نظير نام ماهها و نام روزهاى ماه اشاره كرده است . از گاه‌شمارى بلخى نيز اسناد تاريخ‌دار متعددى باقىمانده است . از مجموعهء اين اسناد ، كه به خط تخارى نوشته شده‌اند ، اسناد تاريخ‌دارى متعلق به فاصلهء زمانى 110 تا 549 هستند كه براساس يك مبدأ ثابت ، احتمالا برابر 342 تا 788 ميلادى ، تاريخ‌گذارى شده‌اند ( سيمز - ويليامز ) ، خلاصه‌اى از اين اسناد تاريخ‌دار را ذكر كرده و ترجمهء آنها را به انگليسى به همراه آوانويسى تخارى آنها آورده است ) . اين مبدأ احتمالا آغاز پادشاهى يكى از پادشاهان كوشانى بوده است . در اين گاه‌شمارى نيز براى ماه‌هاى سال و روزهاى ماه نامهايى وجود دارد و به دليل باقى ماندن بيش از دوازده نام براى ماه‌هاى سال ، احتمالا هر ماه بيش از يك نام داشته است . گاه‌شمارى بلخى به سبب دارا بودن چند ويژگى ، از جمله استفاده از يك مبدأ ثابت در دوره‌اى نسبتا طولانى و نيز تداوم استفاده از آن تا اوايل قرن دوم هجرى ، در ميان گاه‌شماريهاى ايرانى از اهميت بسيارى برخوردار است . ب ) گاه‌شمارى در ايران از ورود اسلام تا قرن نهم هجرى قمرى 1 . گاه‌شمارى يزدگردى و نخستين كاربردهاى گاه‌شمارى هجرى قمرى در ايران