على زمانى قمشه اى

406

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

اشكانى و نام مقدونى ماهها ، سنگ‌نوشته‌هاى دورا - اروپوس ، متعلق به سال 368 اشكانى / 120 - 121 ميلادى است . بخشى از مهمترين دانسته‌هاى ما دربارهء گاه‌شماريهاى دورهء اشكانى مجموعهء سفال شكسته‌هاى نساست ، كه در نيمهء اول قرن بيستم ميلادى از حوالى شهر گمشدهء نسا در تركمنستان به دست آمد . اين سفال شكسته‌ها كه عموما متعلق به خمخانهء شاهى بوده‌اند ، اسناد تاريخ‌دارى را در محدودهء زمانى 151 ق م تا 13 ميلادى در بر مىگيرند . مبدأ گاه‌شمارى كه بر آنها ذكر شده ، همان مبدأ گاه‌شمارى اشكانى است و نام ماه‌هاى سال نيز نام ماه‌هاى پارتى ( پهلوى اشكانى ) است كه بعدا در دورهء ساسانى به شكل فارسى ميانه رسما به كار رفت و امروزه نيز در گاه‌شمارى هجرى شمسى به كار مىرود . اين نامها نوع گاه‌شمارى به كار رفته در اين اسناد را روشن مىكند . به‌رغم ساير گاه‌شماريهاى دورهء اشكانى ، كه در آنها طول سال براساس گاه‌شمارى سلوكى بوده ( كه خود برگرفته از گاه‌شمارى شمسى - قمرى بابلى بوده و براساس سالهاى قمرى محاسبه مىشده ) ، در اين اسناد نوعى گاه‌شمارى شمسى به كار رفته است . اين موضوع نيازمند بررسى است كه گاه‌شماريهايى كه طول سال در آنها بر مبناى سال شمسى محاسبه مىشده از چه زمانى در ايران رواج يافته‌اند و آرايهء كبيسه‌هاى آنها چگونه بوده است . موضوع استفاده از انواع گاه‌شماريهاى شمسى ، در دورهء پيش از هخامنشى ، تنها در آثار دانشمندان اسلامى ذكر شده است ، امّا از شناسايى طول سال شمسى در زمان هخامنشيان گزارشهايى وجود دارد ، از جمله گزارشى از كوئينتوس كورتيوس روفوس ، مؤلف رومى ( زندگى در حدود قرن اوّل ميلادى ) ، كه بنا بر آن پيشاپيش سپاه داريوش سوم ، 365 مرد جوان ، به تعداد روزهاى سال ، حركت مىكردند . اگرچه چنين رواياتى به تنهايى ،