على زمانى قمشه اى

402

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

همين نوشتهء ابو ريحان بيرونى ، سال صد و بيستم ( موعد برگزارى دو كبيسه ) نزد ايرانيان گرامى بوده و آداب خاصى داشته است . 2 . گاه‌شمارى در دورهء هخامنشى . از گاه‌شماريهاى احتمالى ايرانى در دورهء گاه‌شمارى دورهء هخامنشى منابع متعددى وجود دارد . مهمترين اين منابع ، از نظر قدمت ، عبارت‌اند از : كتيبهء داريوش در بيستون ، « الواح خزانه و باروى تخت‌جمشيد » و تعدادى هاون و دستهء هاون كه آنها را اشياى مذهبى ناميده‌اند . در كتيبهء بيستون ، نام نه ماه از ماه‌هاى گاه‌شمارى هخامنشى ذكر شده و فهرست اين نامها ، براساس الواح خزانهء تخت‌جمشيد ، كامل شده است . همچنين ، نام اين ماهها در متنهاى سه‌گانهء كتيبهء بيستون ، به فارسى باستان ، به عيلامى در نگارشى نزديك به نامهاى فارسى باستان و به بابلى ذكرشده است . مشابهت نام اين ماهها در متنهاى عيلامى و فارسى باستان كتيبهء بيستون ، دليلى بر آن است كه هخامنشيان اركان گاه‌شمارى شمسى - قمرى بابلى را ، به وساطت عيلاميها ، اخذ كرده‌اند . صورت ديگرى از نام ماه‌هاى سال با ريشهء عيلامى نيز به دست آمده كه تنها در الواح خزانهء تخت‌جمشيد به كار رفته و با نامهاى عيلامى كتيبهء بيستون تفاوت دارد . ميزان استفاده از اين نامها در الواح خزانه ، كه به مراتب از نامهاى فارسى باستان موجود در آنها كمتر است ، و محدودهء جغرافيايى خاصى كه اين نامها در آن رواج داشتند ، نشان مىدهد كه در منطقهء مورد استفاده از آنها زبان فارسى باستان هنوز كاملا رواج نداشته و به زبان عيلامى ، در كنار اين زبان ، تكلم مىشده است . دربارهء معنا و اشتقاق نامهاى فارسى باستان ماه‌هاى سال ، در گاه‌شمارى هخامنشى كه در كتيبهء بيستون و الواح خزانهء تخت‌جمشيد ذكر شده ، آراى گوناگونى وجود دارد . هينتس دربارهء معنا و اشتقاق اين نامها گزارش مختصرى