على زمانى قمشه اى
394
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
استفاده قرار دهند . بسيارى از ستارهشناسان اسلامى روزهاى بين التاريخين اين گاهشمارى را با چند گاهشمارى مشهور ديگر ، با تفاوت ناچيزى در تعداد روزها ، ثبت كردهاند . در اين گاهشمارى ، كه سال آن شامل دوازده بار رؤيت هلال است ، براى تعداد روزهاى توالى منظمى ماه وجود ندارد ؛ ازينرو ممكن است كه حد اكثر سه ماه متوالى 29 روزه و نيز حد اكثر سه ماه متوالى سى روزه محسوب شوند ، گرچه رخ دادن چهار ماه متوالى سى روزه نيز غير ممكن نيست امّا در محاسباتى كه ستارهشناسان براى به دست آوردن برابر روزها با گاهشمارى شمسى و استخراج تقويمهاى سالانه انجام مىدادهاند ، ماهها بهطور متوالى 30 روزه و 29 روزه محاسبه شدهاند . همچنين براى اعمال كبيسه در اين گاهشمارى ، طبق قاعدهاى در يك دورهء سىساله ، يازده سال كبيسه محاسبه و برابر آن يك روز به ماه ذيحجّه اضافه مىشده است . بسيارى از ستارهشناسان ، آرايهء اين سالهاى يازدهگانهء كبيسه را با اختلافنظر در مورد پانزدهمين و شانزدهمين سال ذكر كردهاند . از دهههاى اول هجرى قمرى اسناد معدودى در شبه جزيرهء عربستان وجود دارد كه با اين گاهشمارى تاريخگذارى شدهاند . نمونهاى از اين اسناد ، كه اعتبار آن نيز به اثبات رسيده ، پيمان حكميت حضرت على عليه السّلام و معاويه در جنگ صفّين ، در ماه صفر 37 هجرى ، است كه در متون متعدد تاريخى ذكر شده است . امّا پس از فتوحات مسلمانان و گسترش قلمرو اسلام ، اين گاهشمارى در بسيارى از نقاط به سرعت رواج يافت و منابع تاريخى براساس آن تأليف شد . از جمله در شام ( سوريهء فعلى ) و مصر ، سكههاى گوناگونى ، بويژه از زمان حكومت طولونيان ( ح 254 - 292 ) ، به دست آمده كه براساس اين گاهشمارى ضرب شده است . در فلسطين نيز سكههايى از زمان حكومت اخشيديان ( قرن