على زمانى قمشه اى

388

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

واحد ، تمهيدى براى افزودن يك ماه اضافى در سال و در نتيجه طرح گونه‌اى گاه‌شمارى شمسى - قمرى بوده است . اين گمان بويژه در مورد ساكنان نواحى مركزى شبه جزيره وجود دارد كه آنان از نام ماه‌هاى عربى ، كه اكنون نيز درگاه شمارى هجرى قمرى به‌كارمىرود ، استفاده مىكرده‌اند . صورتهاى گوناگونى از نام ماه‌هاى سال نزد اقوام ساكن در جنوب شبه جزيره ، به دست آمده است كه در مورد اقوام گوناگون سبائى ، اختلاف اندكى را بين بعضى ماهها نشان مىدهد . متأخرين سندى كه اركان يك گاه‌شمارى در منطقهء جنوب شبه جزيرهء عربستان در آن ثبت شده ، متعلق به سدهء ششم ميلادى است . در مورد گاه‌شماريهاى شمال شبه جزيره ، كمبود اسناد تاريخ‌دار ، دربارهء مشخصات آنها ترديدهايى به وجود مىآورد . از جملهء اسناد تاريخ‌دار اين منطقه - كه گونه‌اى از گاه‌شماريهاى رايج در آنجا را معرفى مىكند - كتيبهء كوچكى در منطقهء نماره ( منطقه بيابانى شمال شبه جزيره ، حوالى شام ) است كه بنا بر آن مبدأ اين گاه‌شمارى مفروض ، سال 105 ميلادى محاسبه شده است و تنها نام يك ماه ( از ماه‌هاى بابلى ماه‌هاى سال ) در آن وجود دارد . براساس اين قرينه ، احتمالا صورتى از گاه‌شمارى شمسى - قمرى در اين منطقه رواج داشته است ، زيرا در آن منطقه و در آن زمان گاه‌شمارى شمسىاى نمىشناسيم كه در آن از نام ماه‌هاى بابلى استفاده شده باشد . براساس سند مذكور ، قدمت اين گاه‌شمارى به قرن چهارم ميلادى مىرسد . در كتيبهء تاريخ‌دار ديگرى ، كه در اواسط قرن ششم ميلادى نوشته شده ، از سال 463 بعد از مفسد خيبر ( 568 ميلادى ) ياد شده است كه همانند كتيبهء قبلى به مبدئى در سال 105 ميلادى بازمىگردد . با توجه به درج نشدن اركان ديگرى از گاه‌شمارى در اين كتيبه ، دست يافتن به ديگر مشخصات