على زمانى قمشه اى
387
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
دوازدهم همان موقعيت آغاز سال ( ماه اول ) در گاهشمارى كنونى يهودى است . چون حرّانيان طول سال خود را برابر طول سال در گاهشمارى يهودى اتخاذ و كبيسههاى گاهشمارى خود را همانند گاهشمارى يهودى اعمال مىنمودند شمارش ماههاى گاهشمارى خود را نيز مانند گاهشمارى يهودى ترتيب دادند . ابو ريحان بيرونى نيز به همسان بودن گاهشمارى حرّانيان با گاهشمارى يهودى در اين زمينه اشاره كرده است . دربارهء مبدأ اين گاهشمارى ، اختلافنظر هست ؛ آن را سال 118 ق م ، 115 ق م يا 110 ق م مىدانند كه در صورت پذيرش سال 115 يا 118 ق م ، اين مبدأ با مبدأ فرضى قوم سبائى ( سبائيان ) ساكن جنوب شبه جزيرهء عربستان - كه در كتيبههاى خود همين زمانها را با عنوان مبدأ مبهود بن ابهد ذكر كردهاند - برابر خواهد شد . در هريك از تمدنهاى شبهجزيرهء عربستان ، كه به دو دستهء شمالى و جنوبى تقسيم مىشوند ، پيش از اسلام از گاهشماريهايى استفاده مىشده كه بعضى از اركان آنها از طريق متون كهن باقيمانده يا نوشتههاى نويسندگان اسلامى به دست ما رسيده است . از اقوامى كه در عهد باستان در شبه جزيره ساكن بودند ، كتيبههايى تاريخدار گوناگونى باقىمانده كه حاوى اطلاعاتى دربارهء گاهشماريهاى آنان است ، امّا دانستههاى ما از گاهشماريهاى رايج در مكه و پيرامون آن در سالهاى نزديك به ظهور اسلام عموما از طريق نوشتههاى دانشمندان اسلامى و معدودى اشعار دورهء جاهلى است . با توجه به اهميت كشاورزى نزد اقوام جنوبى شبه جزيره ، احتمال داده شده كه آنان نوعى گاهشمارى شمسى ( در كنار نوعى گاهشمارى قمرى براى امور مذهبى ) داشتهاند . امّا به كار بردن واژههاى اول و دوم ( آخر / ثانى ) همراه با نام بعضى ماهها ، اين گمان را نيز به وجود مىآورد كه قيد « دوم » براى يك ماه