على زمانى قمشه اى

376

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

نامگذارى روزها . براساس قديم‌ترين آثار به‌جا مانده به عربى ، پيش از ظهور اسلام در شبه جزيره عربستان روش شمارش روزهاى ماه به صورت افزايشى ( از يكم تا سىام ماه ) رواج داشته است . در ايران پيش از اسلام نيز ، براساس اسناد باقيمانده از هخامنشيان ( عموما كتيبهء بيستون و لوحهاى خزانه و باروى تخت‌جمشيد ) و معدود اسناد باقيمانده از اوايل دورهء اشكانى ، استفاده از اين روش روزشمارى رايج بوده است . در روش شمارش روزها به صورت كاهشى - كه كاربرد آن تنها در اسناد تاريخ‌دار عربى تأييد مىگردد - شمارهء روزهاى باقيمانده تا پايان ماه ، شمرده مىشد . در اين روش - كه شيوه‌هاى گوناگونى براى استفاده از آن وجود داشته روزهاى اوّل تا دهم و گاهى تا پانزدهم ماه ، براساس شمارش از آغاز ماه ، و بقيهء روزها با شمارش روزهاى باقيماندهء آن ، حساب مىشد و چون طول ماه قمرى 29 يا 30 روز است ، برخى از كسانى كه اين روش را به كار مىبردند ، بلافاصله پس از ذكر يك تاريخ ، شمارهء روزهاى ماه را ذكر مىكردند . به همين دليل ، برخى از مورخان عرب ( مثلا صولى ) ، اين روش را نامناسب و غير دقيق مىدانسته‌اند . استفاده از اين روش ، بويژه براساس كتيبه‌هاى باقيمانده به عربى ، از سال 92 تأييد مىشود . در روش ديگر تعيين روزهاى ماه - كه در ايران پيش از اسلام و پس از آن ، و در ديگر سرزمينهاى اسلامى رواج داشت - روزهاى ماه نام مشخصى داشتند . در ميان اعراب ، روزهاى ماه به ده دستهء سه‌تايى تقسيم مىشدند . از ميان نامهايى كه ابو ريحان بيرونى و مسعودى و ديگران ( مثلا ابن عاصم ثقفى ) ذكر كرده‌اند ، تنها « غرّه » ( نام سه روز اوّل ) كاربرد پيدا كرد كه آن را هم برخى از مورخان ( مثلا