على زمانى قمشه اى
31
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
را به خود مشغول داشته ، نحوهء انتقال اين آثار و نظريات به غرب است ، معلوم نيست كه آيا آثار اين دانشمندان به لاتينى يا يونانى ترجمه شده و مورد استفادهء دانشمندان غرب قرار گرفته بوده است . يا اينكه با فتح قسطنطنيه ( در 1453 م ) ، همانند بسيارى از آثار علمى ديگر به وسيلهء مسيحيان به مركز دينى مسيحيت و مقر پاپ يعنى روم منتقل شده و در آنجا مورد بهرهبردارى دانشمندان غرب واقع شده است . در مورد اينكه آيا نظريهء سيارهاى ابن شاطر به اروپا انتقال يافته بوده يا نه ، تحقيقات چندى انجام گرفته است ، ولى تحقيق دربارهء نجوم ابن شاطر و منابع او هنوز در مراحل ابتدايى است . چه رسد به نظريهء سيارهاى او و نفوذ آن در جهان اسلام و اروپا . ب . تأليفات : در حدود چهل و پنج اثر نجومى و رياضى به ابن شاطر نسبت داده شده كه غالب آنها در كتابخانههاى جهان موجود است : 1 . الزيج الجديد ، مهمترين و مشهورترين اثر ابن شاطر است كه وى آن را به دستور سلطان مراد اوّل عثمانى تأليف كرد . منظور سلطان از اين كار ، تحرير زيجى بود كه شامل تمام نظريات فلكى و معلومات جديد باشد ، بهطورى كه خود مؤلف در مقدمهء الزيج الجديد نوشته ، وى شمار زيادى از آثار و نوشتههاى اخترشناسان گذشته ، مانند مجريطى و محيى الدّين مغربى را مورد مطالعه قرار داده و متوجه شده كه آنان و عدهاى ديگر مانند ابن هيثم ، نصير الدّين طوسى در درستى نظريهء بطلميوس ، دربارهء افلاك اظهار ترديد كرده و درصدد ساختن الگوهايى برآمدهاند كه حركات عرضى و طولى سيارات را به صورت صحيح نمايش دهد ، ولى در اين كار خود توفيقى حاصل نكردهاند . ازاينرو ابن شاطر نظريهء سيارهاى جديدى ارائه داده و در رسالهاى به نام تعليق الارصاد به شرح روشها و