على زمانى قمشه اى

32

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

رصدهايى پرداخته كه به كمك آنها نظريهء خود را طرح‌ريزى كرده و پارامترهايى استخراج نموده است . بدبختانه هيچ نسخه‌اى از اين رساله در منابع خطى موجود شناخته نشده است . وى سپس در كتاب نهاية السول فى تصحيح الاصول ، دلايلى را كه الگوهاى سياره‌اى جديدش بر آنها مبتنى بوده ، گردآورده است . سرانجام پس از نقد و بررسى آثار پيشينيان از قبيل مؤيد الدّين عرضى ، محيى الدّين مغربى ، قطب الدّين شيرازى و ديگران كه از آنها نام برده شد ، و بهره‌گيرى از مطالب و نوشته‌هاى آنان كتاب مهم خود الزيج الجديد را مشتمل بر قواعدى براى تعيين دقيق اوضاع و حركات و رازهاى سيارات كه خود از طريق رصد و مشاهده و استنتاج صحيح دريافته بوده ، به رشتهء تحرير درآورده و در اعمال و مسائل نجومى را به شكل دقيق صورت‌بندى كرده است . در الزيج الجديد كه مشتمل بر 100 باب و 118 جدول است . مجموعهء جديدى از جداول سياره‌اى ديده مىشود . اين زيج مدت چندين قرن در دمشق مورد استفاده بوده است . قلقشندى آن را كامل‌ترين زيج زمان خود دانسته ، مىنويسد كه نسخه‌هايش منتشر نشده و كمياب است . زيج ابن شاطر را در قرون مختلف علماى متعددى تصحيح و يا تلخيص كرده‌اند . نسخه‌هاى بسيارى از اين اثر در كتابخانه‌هاى جهان مانند حلب ، دمشق ، تهران ، واشنگتن ، استانبول ، پاريس ، ليدن موجود است . 2 . ارجوزة فى الكواكب ، منظومه‌اى است دربارهء ستارگان . نسخه‌اى از آن در ليدن موجود است . 3 . ايضاح المغيّب فى العمل بربع المجيّب كه در يك مقدمه و 205 باب ترتيب يافته است . نسخه‌هاى آن در كتابخانه‌هاى قاهره ، بورسا ، حراجىزاده و تونس ، المكتبة الوطنية مضبوط است .