على زمانى قمشه اى

298

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

فرمود : كاش در زمان جوانى چنين وسيله‌اى برايش فراهم مىگرديد ، ولى باكمال تأسف مقارن همان احوال كه آمادهء مهاجرت به قم بود چشمانش دچار آب مرواريد گرديد ، و اين سفر را موكول به بعد از عمل چشمان خود نمود ، امّا وقت عمل نرسيد و مرگ فرارسيد . و در روز سه‌شنبه چهارم ماه جمادى الاولى 1372 ق برابر سىام دىماه 1331 ش بر روى سجّاده جان به جان‌آفرين تسليم كرد ، قدس اللّه سرّه العزيز . « 1 » سردار كابلى و لگاريتم جداول مثلثاتى كه منجمان قديم اسلام به كار مىبردند جداول ستّينى ( بر مبناى شصت و شصت بر يك و . . . ) جداول ستّينى از قوس و زاويه صفر درجه تا نود درجه ، دقيقه به دقيقه با مقدار حقيقى جيب و ظل [ - سينوس و تانژانت ] ترتيب يافته بودند ، و هنوز آن جداول در زيجات سابق به كار مىآيند ، تا زمانى كه لگاريتم اختراع شد ، اروپاييان آن جداول را با لگاريتم مرتب ساختند و اكنون در دست مردم متداول است . چنان‌كه قبلا اشاره شد واژه لگاريتم منسوب به « الخوارزمى » است ، خوارزمى مبتكر جداول لگاريتم است كه در اصطلاح عبارت است از نسبت عدد . مثلا اگر مراتب عددى را به ترتيب دو برابر نموده پيش برويم ، نسبتى دارد بااين‌كه اگر دو را بر هريك از مراتب عدد جمع كنيم ، چنان‌كه در فرض زير داريم . 512 ، 256 ، 128 ، 64 ، 32 ، 16 ، 8 ، 4 ، 2 18 16 14 12 10 8 6 4 2

--> ( 1 ) . همان ، ص 331 .