محراب به معصوم از همه محرابها ظاهرترست و آن مخالف است با قواعد زيرا انحراف قبلهء مدينه از يسار نصف النهار يعنى از نقطهء جنوب به مشرق سى و هفت درجه است و نيز مخالف است با آنچه مشهور است كه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده : محرابى على الميزاب يعنى محراب من بر ناودان است و كسى كه در مسجد الحرام در مقابل ناودان بايستد جدى پشت منكب چپ او واقع مىشود بلكه نزديك سر منكب ، و من ( مجلسى ) در آن متحير بودم تااينكه در ساختمان روضهء حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله كه به دور قبر شريف آن حضرت است تأمل نمودم ديدم كه بسيار به سمت چپ منحرف است اگرچه به اين مقدار نبود و ظاهرست كه خانه‌ها بعد از مسجد بر وفق آن ساخته شده‌اند ، پس معلوم شد كه محراب مسجد نيز در زمان سلاطين جور منحرف شده است و مؤيد مطلب آن است كه محراب مسجد قبا و مسجد شجره و اكثر مساجد قديمه كه آنها را در مدينه و بين الحرمين ديده‌ام يا موافق با قواعد يا نزديك به آن بود يا اينكه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و امامان صلوات اللّه عليهم اجمعين در آنها نماز خوانده‌اند . « 1 » تا اينجا كلام علامهء مجلسى بود و مرحوم سردار بااينكه خود بسيارى از محرابها را منحرف از قبله مىدانست و منحرف از آنها نماز مىگزارد عقيده داشت كه محراب مسجد پيغمبر صددرصد درست و مطابق با قواعد رياضى است و حتى آن را يكى از معجزات اسلام مىدانست و در رد سخن علامهء مجلسى چنين مرقوم فرمود : اينكه مجلسى فرموده محراب مسجد حضرت رسول مخالف با قواعد است ، مبنى است بر آنچه قدماء گمان كرده بودند كه طول مكهء مكرمه از جزائر خالدات عزى « 2 » و عرض آن كام است و طول

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، چاپ كمپانى ، ج 22 ، آخر باب فضل كوفه . ( 2 ) . يعنى طول مكّه 77 درجه و 10 دقيقه و عرض آن 21 درجه و 40 دقيقه فلكى و طول مدينه