على زمانى قمشه اى
273
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
در سال 1319 و ترجمهء فارسى آن به نام قبلهشناسى در سال 1323 شمسى در طهران بهچاپ رسيده است و ما براى آنكه استقصاء مصنف در باب اين مسأله شرعى و رياضى بر خوانندگان عزيز تا حدى معلوم گردد مناسب مىدانيم موضوعات بحث او را در اين كتاب فهرستوار نقل كنيم : كتاب مزبور مشتمل است بر يك مقدمه و بيست فصل و يك خاتمه و يك تذكره ، مقدمه در بيان ارتباط مسألهء قبله به جغرافيا و حساب مثلثات و هندسه است امّا موضوعات فصول آن چنين است : فصل اوّل : در بيان جيب و ظل . فصل دوم : در كيفيت استعلام جيب و مماس و قاطع زاويه و تمام آنها و غير آنها . فصل سوم : براهين كرويت زمين قديما و حديثا . فصل چهارم : در معرفت سمت قبله و سمت غير آنها از بلاد . فصل پنجم : در معرفت استخراج جهت قبله به وسيلهء عمل به دائرهء هنديه ، نصب مقياس در سطح زمين و عمل به اسطرلاب . فصل ششم : در اشكال عمل به دائرهء هنديه در بلادى كه ما بين الطولين آنها به قدر ربع دور نود درجه يا بيشتر است . فصل هفتم : در بلادى كه بر خط استوا واقعند و عديمة العرض هستند ، فصل هشتم : در تعيين قبلهء بلدى كه داراى عرض جنوبى است ، فصل نهم : صور مختلفهء عرض مكه نسبت به بلادى كه ما بين الطولين آنها نصف دور يعنى يكصد و هشتاد درجه باشد ، فصل دهم : مشكل بودن تعيين سمت قبله در عرض تسعين ، فصل يازدهم : معلوم كردن سمت قبله به واسطهء مثلثى قائمالزاويه كه در دائرهء هنديه مرسوم است به دو طريق : يكى به وسيلهء استعلام وتر مثلث قائمالزاويه از دو ضلع آن ، ديگرى به وسيلهء استعلام آن به حساب مثلثات ، فصل دوازدهم : تشخيص قبله به طريق عرض اوسط كه در كشتىرانى معمول است و از طريق سلك بسيط نزديكتر به تحقيق مىباشد . فصل سيزدهم : جهت قبله به طريق سلك مركاتور ، فصل چهاردهم : در استعلام