4 . ساعت آفتابى ، وسيله‌اى كه ابن شاطر مىتوانست با استفاده از آن در هر ساعت از روز ، زمانى را كه از طلوع آفتاب گذشته يا به غروب آن مانده بود ، برحسب ساعات اعتدالى اندازه بگيرد و اوقات نماز ظهر و عصر و نيز نصف النهار محل و از روى آن جهت قبله را تعيين كند . ساعتى كه در 767 ق ساخت و آن را « صندوق اليواقيت الجامع لاعمال المواقيت » ناميد و فعلا در كتابخانهء مدرسهء احمديهء حلب ، در مجموعهء افندى بن طاهازاده موجود است ، براى استفاده در همين زمينه بود . اين دستگاه نجومى داراى دو خاصيت ويژه و قابل ملاحظه است . يكى آنكه بر خلاف ديگر دستگاه‌هاى مشابه كه مدورند ، مربع شكل است و دايرهء نجومى در اين مربع محاط شده است ؛ ديگر آنكه دستگاه در جعبه‌اى كه سطح آن به شكل مربع به ضلع 12 سانتىمتر و به ضخامت 3 سانتىمتر است ، قرار گرفته بوده ، به‌گونه‌اى كه حركت داخل دستگاه بر روى صفحه منتقل مىشده و جهت قبله و نصف النهار محل را نشان مىداده است . اين دستگاه از لحاظ اينكه مكمل دستگاه‌هاى علمى زمان خود بوده ، شايان توجه است . ابن ابى الفتح صوفى ستاره‌شناس مصرى ، دربارهء طرز استفاده از صندوق اليواقيت ابن شاطر رسالة مختصرة بالعمل بصندوق اليواقيت را در ده باب نوشته كه نسخه‌هايى از آن در كتابخانه‌ها موجود است . لوئىژانن و ديويد كينگ اين اثر را با ترجمه و توضيح رياضى آن به زبان‌هاى فرانسه و انگليسى در مجلهء تاريخ منتشر كرده‌اند . ابن شاطر در 773 ق نيز ساعت آفتابى افقى باشكوهى ساخت كه بر منارهء شمالى مسجد اموى نصب شد . اين ساعت ساختمانى پيچيده و بسيار دقيق داشت كه علامات منطقة البروج را نيز شامل بود و با دو صفحهء آهنى به‌طور افقى در امتداد شرقى - غربى تعبيه شده بود . در پى كاوشهاى باستان‌شناسى در 1958 م در مسجد اموى ، سه