على زمانى قمشه اى

25

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

اين كار به سر برد . ابن شاطر در اين‌باره جداولى ترتيب داد كه مجموعه‌اى بود از جداولى كه مقادير بعضى از توابع كروى نجومى مربوط به اوقات نماز از آنها به دست مىآمد . اين جدولها تا 1974 م كشف نشده بود . ابن شاطر ، همانند ديگر دانشمندان معاصر خود به ساختن اسطرلاب و ربع و ساعتهاى آفتابى علاقه‌اى وافر داشت و غالبا خود را به ساختن وسائل و ابزار نجومى و آلات گاه‌شمارى و گاه‌شناسى و محاسباتى كه گواه مهارت و دانش و چيره‌دستى او بود و نيز به نوشتن رساله‌هايى دربارهء خصوصيات و طرز كاربرد آنها مشغول مىداشت . اهميت ابن شاطر در اين زمينه از دو جهت است : طراحى و تكميل آلات نجومى ، به ويژه ساخت ساعت آفتابى و نظريهء سياره‌اى او . در اين نظريات ، تلاش‌هايى براى تكميل فرضيه‌هاى اخترشناسان پيشين و پالايش نظام بطلميوسى از خطاهايى كه به نظر او رسيده ، به چشم مىخورد . آثار آثار ابن شاطر را مىتوان دو قسمت كرد : الف . ساخته‌ها : اگرچه از ساخته‌هاى ابن شاطر جز اندكى به دست ما نرسيده ، ولى رساله‌هاى موجود دربارهء نحوهء كاربرد آن آلات دلالت بر وجود دستگاه‌هاى مربوط دارد كه عبارتند از : 1 . اسطرلابى كه در 22 سالگى ساخت و هم‌اكنون در رصدخانهء ملّى پاريس موجود است . ابن شاطر دو اسطرلاب نيز در 34 سالگى طرح كرد و خود آن را « الآلة الجامعة » ناميد كه نمونه‌اى از آنها در موزهء هنر اسلامى قاهره و دو نمونهء ديگر در كتابخانهء ملى پاريس نگهدارى مىشود . 2 . ربع تام . ابن شاطر اين دستگاه را براى شناخت اوقات شرعى طرح ريزى كرد و خود معتقد بود كه چون دستگاه‌هاى قبلى را با وجود كثرتشان كافى