شوند ؟ و يا جسم خاصى به نام آسمان و فلك و محدّد الجهات هرچه را كه سبك است به‌سوى خود مىكشاند ، و هرچه را كه سنگين است به‌سوى مركزش كه مركز زمين و سفل مطلق است پرت مىكند ؟ هريك از اين آراء يادشده را قائلى است . شيخ رئيس در فصل 13 و 14 مقاله 3 طبيعيات شفاء و نيز در آغاز نمط دوم ( 2 ) اشارات قائل به فلك محدّد الجهات شده است ، بدين معنى كه محدّد الجهات فلكى مجسّم متوازى الثخن ، محيط بر همه اجرام و افلاك است ، و مركز آن مركز زمين است كه سفل مطلق است ، و اين محدّد الجهات است كه اجسام خفيف را به‌سوى خود مىكشد و حركت شبانه‌روزى از اوست . لكن اثبات محدّد الجهات آن‌گاه درست مىآيد كه فرود آمدن اشياء را از فراز به نشيب به قوّه جاذبه زمين اسناد ندهيم ، و حال اينكه ثابت بن قرّه از دانشمندان بزرگ پيشين ( م 288 ق ) بلكه قبل از ثابت و پيش از اسلام قائل به جاذبه زمين بوده‌اند . و چند قرن بعد از ثابت بن قرّه اسحاق نيوتن نيز قائل به قوّه جاذبه ارض شده كه امروز همگان بر آن متفق‌اند . شايد در ابتداء نظر ، اين سؤال پيش آيد كه اگر هبوط و سقوط اجسام به‌سوى زمين از قوه جاذبه زمين است ، پس چرا به عكس ، شعلهء آتش و ابر و دود و بخار مثلا از زمين گريزان‌اند و شتابان به‌سوى بالا مىروند ؟ پاسخ اين است كه اين مواد در حقيقت ميل به بالا ندارند ، و به‌سوى بالا رفتن آنها در واقع از قوّهء جاذبه زمين است ، بدين بيان كه اجسام باهم تزاحم دارند - يعنى دو جسم در يك مكان نگنجند ، بلكه يكى ديگرى را دفع و ردّ مىكند تا خود جاىگير آن مكان شود .