على زمانى قمشه اى
74
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
ابن صلت نسبت مىدهد ، ولى در منابع كهنتر چنين سخنى گفته نشده است . « 1 » فرغانى ( م بعد از 227 ق ) ابو العباس ، احمد بن محمد بن كثير فرغانى از همروزگاران مأمون و در زمان متوكل نيز زندگى كرد . فرغانى داراى تأليفات نجومى فراوانى است كه مهمترين آنها عبارتند از كتاب « الحركات السماوية و جوامع علم النجوم » است ، اين كتاب تقويمهاى عرب ، سريانى فارس ، روم و قبط را دربردارد و تعدادى آراء و نظرات و مباحث فلكى ، نجومى آسمان كروى ، زمين كروى ، جايگاه شهرها و اقاليم را بررسى كرده است . اين كتاب در قرن 12 م دوبار به لاتينى ترجمه گرديد و در قرن 15 و 16 در اروپا به چاپ رسيد ، بنابراين كتاب مزبور يكى از مراجع و منابع مهم و مورد اعتماد اروپاييان در آن زمان گرديد . فرغانى كتاب ديگرى دارد كه اهميت آن از كتاب اول كمتر نيست و نام آن « المدخل الى علم هيئة الافلاك » مىباشد ، اين كتاب مشتمل است بر همه كتابهاى بطلميوس . برخى در خصوص اقاليم هفتگانه آباد زمين به فرغانى چنين نسبت دادهاند كه هر درجه از فلك 56 ميل و هر ميل 4000 ذراع معمول در زمان مأمون
--> ( 1 ) . دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 5 ، ص 445 ، ماده ابن صلت ، تاريخ التنجيم عند العرب ، ص 230 ، شرح ثمره بطلميوس ، خواجه نصير الدّين طوسى ، تحقيق جليل اخوان زنجانى ، پانزده ، نشر ميراث مكتوب ، 1378 ش .