مىباشد ، بر اين پايه از حساب ، فرغانى از نخستين افرادى است كه قطر زمين را دقيقا حساب كرده و مقدار آن 6500 ميل است و اين همان نتيجه‌اى است كه دانشمندان فلك‌شناس زمان مأمون بدان دست يازيدند و امروزه همين مقدار ( يعنى 12700 كيلومتر ) ثابت گرديده . « 1 » محمد بن موسى خوارزمى ( متوفى بين 220 تا 232 ق ) : رياضىدان ، منجم ، جغرافىدان و مورخ ايرانى است ، او يكى از بزرگ‌ترين دانشمندان مسلمان و بزرگ‌ترين عالم زمان خود بود كه در خوارزم زاده شد ، از دوران نوجوانى او اطلاعاتى قابل اعتماد در دست نيست ، وى يكى از منجمان دربار مأمون خليفه عباسى و احتمالا يكى از مباشران رصدهاى وى بود و در « بيت الحكمة » كار مىكرد ، خوارزمى علوم يونانى و هندى را باهم تلفيق كرد ، هيچ‌يك از رياضىدانان قرون وسطى اثر او را در تطوّر فكر رياضى نداشته‌اند . آثار او در رياضيات و نجوم اهميت بسيار داشته است ، در رياضيات كتاب « الجبر و المقابله » و « كتاب الجمع و التفريق » از اوست ، كتاب جبر وى نخستين كتابى است كه به نام جبر و مقابله نوشته و نويسنده آن را مىتوان يكى از بنيان‌گذاران علم جبر به‌عنوان رشته‌اى ممتاز از هندسه شمرد ، ( اسم جبر در زبان‌هاى اروپايى از نام اين كتاب گرفته شده است ) . اين كتاب قرن‌ها مرجع و مأخذ اروپاييان بشمار مىرفت و تا زمان « ويت » ( 1540 - 1603 م ) مبناى مطالعات علمى آنان در اين رشته بود . ترجمه لاتينى از اين كتاب به « يوهانس » و ترجمه لاتينى ديگر آن به « گراردوس » منسوب است . « رابرت چسترى » نيز آن را به لاتينى ترجمه كرد ، متن جبر و ترجمه انگليسى آن به‌وسيله « فردريك روزن » در لندن به چاپ رسيده است ( 1831 م ) از كارهاى متأخّر در اين باب مىتوان

--> ( 1 ) . تاريخ التنجيم عند العرب ، ص 179 .