از آن مىگرفتند . اين كتاب مشتمل بر پنج مقاله و هريك متضمن چند شكل و چند فصل است : مقالهء اوّل مشتمل بر نسبت‌هاى تأليفى و احكام آن است و 14 شكل دارد . مقالهء دوم در شكل قطاع سطحى و نسبت‌هاى موجود در آن بوده و در 11 فصل است . مقالهء سوم در مقدمات قطاع كروى است كه بدون آن نمىتوان از اشكال استفاده نموده ، و مشتمل بر سه فصل است . مقالهء چهارم در بيان قطاع كروى و نسبت‌هاى واقع بر آن و مشتمل بر پنج فصل است . مقالهء پنجم در بيان اصول و قواعدى است كه جانشين شكل قطاع در شناختن دايره‌هاى بزرگ است . اين مقاله مشتمل بر هفت فصل مىباشد . برخى از فصول اين كتاب ، به‌طورى كه استاد طوقان مىگويد ، اقتباس از بحث‌هاى دانشمندانى است كه مشهور به رياضيات بودند ، امثال ثابت بن قره و بوزجانى ، و قسمتى از آنها مشتمل بر برهان‌هاى ابتكارى خود خواجه است كه در موارد متنوع عنوان نموده است . خواجه نخستين كسى است كه حالات شش‌گانهء مثلث كروى قائم‌الزاويه را به كار برده و آن را در اين كتاب آورده است . هركس اين كتاب را مطالعه كند ، متوجه مىشود كه مطالب مزبور در جديدترين كتابهايى كه در باب مثلثات تأليف شده ، موجود است . « 1 » 67 . تحرير الكلام ، كتابى است كه در آن آورده است : « . . . اينك جواب آنچه

--> ( 1 ) . تراث العرب العلمى ، شرح حال خواجه خاصه جنبهء رياضى او كه مورد استفاده ما بوده است .