على زمانى قمشه اى

456

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

كتاب حكمة العين بارها از اثير الدّين به احترام ياد مىكند و متعرض نظريات فلسفى او مىشود . شاگرد ديگر اثير الدّين ، عماد الدّين زكريا بن محمود قزوينى ( 600 - 682 ق ) مؤلف كتابهاى آثار البلاد و عجايب المخلوقات است كه ظاهرا در دمشق از محضر استاد بهره برده است . از شاگردان ديگر وى مىتوان از ابن خلكان نام برد كه به تصريح خود در حدود سال‌هاى 625 و 626 ق كه اثير الدّين از موصل به اربل آمده بود ، نزد او به فرا گرفتن فن خلاف مشغول بوده است . جمال الدّين احمد بن عيسى قزوينى از شاگردان ديگر اثير الدّين است كه به سبب خدمت نزد اثير الدّين و ارتباط نزديك با او به اثيرى معروف شده بود . اثير الدّين ابهرى ، طبع شعر نيز داشت و به گفتهء مؤلف عرفات العاشقين ديوانى در 3 هزار بيت داشته است . حمد اللّه مستوفى و واله داغستانى نيز يك رباعى از اشعار او را آورده‌اند . دربارهء سال وفات اثير الدّين اختلاف است : برخى وفات او را در 660 ق دانسته‌اند ؛ حاجى خليفه گاه وفات وى را در 663 ق ذكر مىكند ، گاه از حدود سال 700 ق سخن مىگويد و جاى ديگر فوت او را بعد از 660 ق مىنويسد ؛ امّا به‌طورقطع 700 ق نادرست است ، زيراكه كاتبى قزوينى ( د 675 ق ) در كتاب حكمة العين از استاد خود ، اثير الدّين ، با عبارت « برد اللّه مضجعه » ياد مىكند . به‌هرحال وفات اثير الدّين را در عهد هلاكوخان مغول ، ميان سالهاى 660 تا 663 ق دانسته‌اند ، و ظاهرا 663 ق قولى است كه بسيارى برآنند . اثير الدّين علاوه بر حكمت ، در رياضيات نيز به استادى شهرت يافت . وى را در هندسه بىهمتا مىشمردند . حكايت شده است كه الملك الكامل ايوبى چند مسألهء دشوار رياضى را كه دانشمندان فرنگ در حل آنها درمانده بودند ،