على زمانى قمشه اى

398

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

يهود بن سولومون كوهن از مردم طليطله مرگ او را در 614 ق ذكر كرده است ، ولى اين تاريخ سال ترجمه كتاب الهيئة او به زبان لاتينى است ، بدون تعيين هرگونه تاريخ قطعى مىتوان وفات بطروجى را در اوايل قرن هفتم دانست . انديشه انتقاد از نظام نجومى بطلميوس و ايجاد تغيير در اين نظام را ابن طفيل با تكيه بر فلسفه طبيعى ارسطو ، در بطروجى برانگيخت ، به گفتهء بطروجى ، ابن طفيل نظام نجومى جديدى مطرح كرد كه در آن از فلك‌هاى خارج مركز و تدوير استفاده نمىشد و با الگوى بطلميوسى متفاوت بود . ابن طفيل در يكى از كتاب‌هاى خود وعدهء عرضه كردن چنين نظامى را داده ، ولى ظاهرا نتوانسته است آن را عملى كند . كارمدى با توجه به تشابه نظام نجومى بطروجى و نظريات ساده‌تر ابن رشد ، مأخذ هر دو كتاب را ابن طفيل دانسته است كه اكنون موجود نيست . بطروجى به سفارش ابن طفيل « كتاب الهيئة » را نوشت كه سبب شهرتش شد ، وى با مطالعهء اصلاح المجسطى جابر بن افلح اشبيلى ، با انتقادهاى او به نظام بطلميوس كه پس از ديگران انجام داده بود - آشنا شد . مهم‌ترين ايرادى كه بطروجى در نظام بطلميوسى يافت قابل توضيح نبودن اين نظام با قواعد اساسى طبيعيات ارسطويى بود ؛ به بيان ديگر اين نظام به ارسطو وفادار نبود . به عقيدهء ارسطو ، آسمان متشكل از فلك‌هاى تودرتو و متحد المركزى است كه حركت‌هاى خاص خود را دارند . هر فلك شامل يك يا چند جرم آسمانى ( ثوابت و سيارات ) است كه با حركت افلاك تغيير مكان مىدهند . بنابراين ، هر فلك محرك آن دسته از جرمهاى آسمانى است كه در آن قرار گرفته‌اند . از بالاترين فلك ( فلك ثوابت ) به پايين‌ترين آنها ( فلك قمر ) از كمال