على زمانى قمشه اى
389
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
است . همين عنوان سبب بروز خطايى دربارهء ادريسى شد كه حدود دو سده در محافل علمى اروپا دوام داشت . چون مترجمان نام مؤلف را نمىدانستند ، گمان كردند كه اصل وى از نوبه بوده است . آنان در جايى كه از رود نيل و عبور آن از سرزمين نوبه ياد شده است ، واژهء ارضها ( سرزمين آن ) را ارضنا ( سرزمين ما ) خواندند و همين خطا سبب شد كه مؤلف كتاب ( ادريسى ) را از مردم نوبه بدانند . گرچه كتاب ادريسى تا اندازهاى آميخته به تصنع است ، با اين وصف ترتيب آن ساده مىنمايد . وى نخست وصف كوتاهى از زمين به دست داده ، و آن را به شكل كرهاى تصوير كرده كه چون زردهء تخممرغ در فضا معلق است . او طول محيط زمين را 22900 ميل نوشته است . ميل از ديدگاه ادريسى برابر 1555 متر ، و كمتر از ميل عربى است كه آن را معادل 1878 متر نوشتهاند ، ادريسى در كتاب خود به يك روز راه يا منزل اشاره دارد كه مسافت آن 24 ميل برابر 5 / 37 كم و با حركت سريع حدود 30 ميل معادل 45 كم است . او يك روز راه يا يك منزل دريايى را حدود 100 ميل دانسته كه برابر 155 كم است . نوشتهء ادريسى دربارهء مسافتها چندان قابل اعتماد نيست ، زيرا وقتى از ميل سخن مىگويد ، معلوم نيست كه مقصود او ميل فرنگى است ، يا عربى ، همين آشفتگى دربارهء منزل نيز به عنوان واحد طول و مسافت مشهود است . ادريسى ضمن گزارش كوتاهى دربارهء اقليمها ، درياها و خليجها ، پديدههاى سطح زمين را مورد شرح و بررسى قرار مىدهد . در اين زمينه او پيرو دانشمندان پيشين ، از جمله مكتب بطلميوس است كه زمين را به 7 اقليم بخش كردهاند كه هريك چون كمربندى عريض از مغرب به مشرق از خط استوا مىگذرد . ادريسى هر اقليم را به 10 قسمت منقسم كرده ، و گزارش هر قسمت را از شرق به غرب به ترتيب آورده ، و هريك از گزارشها را با نقشه