على زمانى قمشه اى
388
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
همراه نشده است . ادريسى را نمىتوان سالار جغرافىنگاران عرب و اسلامى ناميد . با اين وصف ، كتاب او در اروپا بيش از ديگر تأليفات جغرافيايى عربى شهرت يافته است ، حضور او در محيط نيمه عربى و نيمه اروپايى سيسيل سبب شد كه از شهرت فراوانى برخوردار گردد ، بااينهمه ، اطلاعات مربوط به زندگى و شرح احوال وى اندك است . در برخى نوشتهها ، ادريسى را « استرابن عرب » ناميدهاند . چنين بهنظر مىرسد كه اين لقب را اروپاييان به وى داده باشند . از مقدمهء ادريسى و نوشتهء صفدى معلوم مىشود كه تأليف نزهة المشتاق در 3 مرحله انجام گرفته ، و 3 نتيجه داشته است : نخست نمونهاى بىنظير از جهان بهصورت كرهاى از نقره شامل نقشهء جهان ؛ دوم نقشهء سرزمينها ، كشورها ، درياها ، رودها ، كوهها ، فاصلهها و جز آن ؛ سوم نام كتاب است كه بدان اشاره شد . كرهء نقره در 1160 م ( 555 ق ) به سبب حملهء شورشيان درهم شكست و به غارت رفت ، ولى نسخههاى متعددى از كتاب و نقشهها بر جاى مانده است كه ناقصند و رونويسهاى آن نيز همگون نيستند . كتاب ادريسى نام ديگرى نيز دارد و آن كتاب روجار يا كتاب روجارى است كه منتسب به روجر دوم است . بهجز متن كامل نزهة المشتاق ، متن كوتاهترى نيز هست كه در 1592 م ( 1000 ق ) در چاپخانهء مديجى رم با عنوان طويل نزهة المشتاق فى ذكر الامصار و الاقطار و البلدان و الجزر و المدائن و الآفاق به چاپ رسيده است و در 1619 م ( 1028 ق ) دو دانشمند مارونى به نامهاى جبرئيل صهيونى و يوحناى حصرونى كه معلمان زبانهاى شرقى در پاريس بودند ، آن را به لاتينى ترجمه كردند . عنوان ترجمه « جغرافياى نوبى ، وصف كامل جهان بنا بر 7 اقليم آن . . . »